ST BIRGITTA OF SWEDEN

REVELACIONES, BOOK IV

EDITED, HANS AILI
 
 

Chapter 1 Verba Iohannis Euangeliste ad sponsam, qualiter nullum opus est sine remuneracione; et quomodo Biblia precellit omnes scripturas; et de rege predone et proditore et prodigo et cetera; et de consilio ipsi regi a sancto Iohanne dato; et qualiter debeat contempnere diuicias et honores propter Deum.

{ Apparuit sponse persona quedam hominis, cuius crines videbantur circumcisi cum obprobrio, corpus perunctum erat oleo totumque nudatum, sed nichil erubescens; 2 qui sponse dixit: "Scriptura quam vos vocatis sanctam dicit sic, quod nullum opus sine remuneracione erit. 3 Hec est illa scriptura que apud vos Biblia vocatur, sed apud nos est fulgida quasi sol, resplendens incomparabilius auro, fructificans quasi semen quod centuplum ex se profert fructum. 4 Sicut enim aurum cetera precellit metalla, sic scriptura, quam vos dicitis sanctam, nos vero vocamus eam auream, precellit omnes scripturas, 5 quia in ipsa honoratur et predicatur verus Deus, patriarcharum replicantur opera, prophetarum explanantur infusiones. 6 Ergo quia nullum opus sine remuneracione est, audi que loquor: Rex iste coram Deo predator est et proditor animarum prodigusque effusor diuiciarum. 7 Itaque sicut nullus proditor est peior illo qui diligentem se prodit, sic iste multos spiritualiter prodidit, carnaliter diligendo iniustos, iniuste exaltando impios, iustos deprimendo, excessus corrigendos dissimulando. 8 Secundo nullus predo peior est illo qui prodit eum, qui in sinu eius caput suum reclinat. Sic communitas terre quasi in sinu suo erat, quam rex iste miserabiliter depredatus est, 9 aliorum bona auferri permittendo, aliis intolerabilia imponendo, aliorum iniurias dissimulando, iusticiam semper remisse exercendo. Tercio nullus fur peior est illo qui creditis sibi omnibus et acceptis clauibus furatur domino inuito. 10 Sic iste accepit claues potestatis et honoris, quibus iniuste et prodigaliter usus est, non ad honorem Dei. Ergo quia aliqua sibi placita dimisit amore mei, consulo sibi tria. 11 Primo quod sit sicut ille euangelicus qui relictis siliquis porcorum rediit ad patrem. Sic ipse contempnat diuicias et honores, 12 que respectu eternorum non sunt nisi porcorum silique, cum humilitate et deuocione regrediendo ad patrem suum Deum. Secundo dimittat mortuos sepelire mortuos suos et sequatur viam artam crucifixi Dei. 13 Tercio relinquat graue pondus peccatorum suorum et ingrediatur per viam illam, que in principio est arta sed in fine gaudiosa. 14 Tu quoque,que vides me, intellige, quia ego sum ille qui scripturam auream plenius agnoui et agnoscendo augmentaui. Ego fui nudatus ignominiose, sed quia pacienter sustinui, Deus vestiuit animam meam veste immortali. 15 Ego eciam fui intinctus oleo; ideo nunc gaudeo oleo leticie sempiterne. Ego insuper post matrem Dei leuissima morte de mundo transiui, quia custos matris Dei factus fui, et corpus meum est in loco quietissimo et securissimo."

Chapter 2 Visio mirabilis et notanda sponse et qualiter Deus ipsam visionem exponit; in qua exposcicione baptizati per animal, gentiles per piscem et Dei amici per tres turbas designantur.

{ Post hec videbantur sponse quasi due statere stantes iuxta terram; quarum summitates et ligature ascendebant nubes, circuli vero ipsi penetrabant celum. 2 In prima vero statera erat piscis, cuius squame acute erant quasi rasorium, visus eius quasi basilisci, os vero quasi unicornii effundentis venenum, aures autem quasi acutissime lancee et quasi lamine ferree. 3 In alia vero statera erat animal quoddam, cuius pellis quasi silex, os ingens erat effundens flammas ardentes, cuius palpebre quasi durissimi gladii, cuius aures durissime erant emittentes sagittas acutissimas tamquam de arcu duro et extenso. 4 Post hec apparuerunt tres turbe populorum in terra; prima erat modica, secunda minor, tercia vero minima. Quibus vox una sonuit de celo dicens: 5 "O, amici, ego vehementer sicio cor animalis istius mirabilis, si quis esset, qui ex caritate presentaret michi illud. Ego eciam feruentissime concupisco sanguinem piscis, dummodo inueniretur homo, qui eum afferret michi." 6 Respondit vox una de turba loquens quasi ex ore omnium: "Audi," inquit, "o conditor noster. Quomodo poterimus tibi presentare cor animalis tanti, cuius pellis durior est silice? 7 Si appropinquare voluerimus ori eius, incendemur flamma ignis eius; si viderimus oculos eius, transfodiemur scintillis sagittarum eius; 8 et si forte spes aliqua esset de animali habendo, quis poterit apprehendere piscem, cuius squame acuciores sunt cuspidibus, cuius oculi extinguunt visum nostrum, cuius os diffundit in nos venenum insanabile?" 9 Respondit vox de celo dicens: "O, amici, animal et piscis videntur vobis inuincibiles, sed apud omnipotentem est facile. Ergo quicumque querit viam ad impugnandum animal, ego de celo infundam sapienciam fortitudinemque tribuam. Qui vero paratus est pro me mori, ego ipse me dabo ei in remuneracionem." 10Respondit turba prima: "O, summe pater, tu es dator tocius boni. Nos vero, factura tua, libenter dabimus tibi cor nostrum ad honorem tuum; cetera vero, que extra cor sunt, disponemus ad sustentacionem et refeccionem carnis nostre. 11 Et quia mors videtur nobis dura, infirmitas carnis onerosa, sciencia vero modica, ideo rege nos interius et exterius, accipeque gratanter que offerimus et repende quantum et quidquid tibi placet." 12 Respondit turba secunda: "Recognoscimus infirmitates nostras et attendimus mundi vanitates et varietates. Ideo libenter dabimus tibi cor nostrum omnemque voluntatem nostram relinquimus in manus aliorum, quia subesse aliis magis desideramus quam minima de mundo possidere." 13 Dixit turba tercia: "Audi, domine tu, qui desideras cor animalis et sitis sanguinem piscis: libenter dabimus tibi cor nostrum et parati sumus mori pro te. Tu tribue sapienciam, et nos queremus viam ad inueniendum cor animalis." 14 Post ista sonuit vox una de celo dicens: "O, amice, si inuenire desideras cor animalis, perfora cum terebro acuto manus tuas in medio. Deinde sume palpebras cete et coniunge palpebris tuis cum fortissimo bitumine. 15 Accipe quoque laminam calibis et alliga eam cordi tuo, ita quod latitudo et planicies calibis sint propinquiora cordi tuo. Claude quoque intersticia narium attrahendo spiritum tuum in collum. 16 Et sic clauso ore et incluso spiritu procede audacter contra seuiciam animalis; cumque perueneris ad animal ipsum, apprehende ambabus manibus aures eius, cuius sagitte non nocebunt tibi sed exibunt per aperta foramina manus tue. 17 Insuper occurre animali clauso ore et appropinquando suffla in illud totum spiritum tuum; ad cuius aduentum flamme animalis non nocebunt tibi sed regredientur in animal ipsum et ardebunt illud. 18 Nota quoque diligentissime cuspides gladiorum, qui exibunt de oculis animalis. Quibus coniunge oculos tuos munitos palpebris cete; ex quorum mutua et valida coniunccione vel flectentur gladii animalis vel ingredientur in cor eius. 19 Considera eciam attente pulsum cordis animalis et ibi infige aciem calibis perualide confodiendo silicem pellis animalis. 20 Si tunc frangitur silex, scito quod morietur animal et cor eius erit meum; quod si unum talentum ponderabit, ego laboranti dabo centum. Si vero non frangitur et animal nocuerit homini, ego curabo illum hominem saucium et mortuum suscitabo. 21 Qui vero voluerit michi presentare piscem, vadat ad litus habendo rete in manibus, quod contextum sit non de filis sed de ere preciosissimo. 22 Ingrediatur itaque aquam sed non plus quam ad genua, ne forte noceant procelle, et pedem in illo loco figat, ubi solidum est et arena absque luto. 23 Deinde excecet sibi unum oculum, quem excecatum vertat ad piscem, cuius visus, qui est quasi basilisci, nullo modo tunc aduersus hominem preualebit. 24 Sumat quoque clipeum de calibe in brachium suum; tunc non nocebit sibi morsus serpentinus. Postea extendat rete suum super piscem ita valide et caute, quod piscis rasoriis suis non valeat discindere rete vel rumpere nec euadere aliqua fortitudine vel impulsu. 25 Si itaque sentit piscem, extendat rete super eum sursum; quem si decem horis tenuerit super aquas, tunc piscis ille morietur. Quem portans ad litus respiciat eum oculo illo quem non excecauerat et apponendo manus aperiat eum in dorso, ubi plus est de sanguine, et sic presentet eum domino suo. 26 Si vero piscis euaserit aut natauerit ad litus aliud nocens homini veneno suo, ego potens sum sanare infectum, nec minor erit remuneracio pro sanguine piscis quam pro corde animalis." 27 Item loquitur Deus: "Statere iste significant tantum, quasi quis diceret: 'Parce et patere, expecta et miserere,' quasi aliquis videns iniusticiam alterius et semper, ut a malo desisteret, eum ammoneret. 28 Sic ego Deus et creator omnium quandoque more statere descendo ad hominem ammonendo eum, parcendo ei et tribulacionibus eum probando; quandoque ascendo mentes hominum illustrando, inflammando graciaque insolita visitando. 29 Ligature vero statere ascendentes nubes significant, quod ego omnium Deus omnes, tam gentiles quam christianos, tam amicos quam inimicos sustento et gracia mea illustro et visito, si tamen inuenirentur qui gracie mee respondere vellent, voluntatem et affectum suum a malo auertendo. 30 Animal vero significat illos qui sanctum baptisma susceperunt, et peruenientes ad annos discrecionis sed verba sancti euangelii non imitantes, quorum cor et os ad terrena prolapsum est, spiritualia minime attendunt. 31 Piscis vero significat gentiles in procellis concupiscencie vagantes, quorum sanguis id est fides modica est et intellectus ad Deum paruus. 32 Ideo desidero cor animalis et sanguinem piscis, si tamen inuenirentur qui ex caritate conarentur michi illa presentare. 33 Tres vero turbe sunt amici mei: primi qui mundo utuntur racionabiliter, secundi qui sua relinquunt obediendo humiliter, tercii qui mori pro Deo parati sunt."

Chapter 3 Collocucio mirabilis per modum interrogacionis et responsionis inter Deum et sponsam de rege et de iure hereditario regis in regno et suorum successorum; et qualiter quedam a successoribus regni repetenda sunt et quedam non.

" {O , Domine," inquit sponsa, "ne indigneris si quero: Audiui ex scriptura, quod nichil acquirendum est cum iniusticia, nec tenendum est aliquid acquisitum contra iusticiam. 2 Nunc autem rex iste habet terram, quam quidam dicunt eum habere ex iusticia, alii respondent contrarium. Et ideo mirum est, si in isto hoc toleras, quod in aliis reprobatur." 3 Respondit Deus: "Post diluuium nulli homines remanserunt nisi qui erant in diluuio in archa; et ex eis una progenies nata est, que venit ad orientem, de qua eciam quidam venerunt in Sweciam. 4 Et alia generacio venit ad occidentem, de qua quidam exorti venerunt in Daciam. Sed qui primum ceperunt colere terram non circumuallatam aqua, nichil appropriabant sibi de terra eorum qui habitabant ultra aquas et in insulis, 5 sed unusquisque contentabatur de eo quod inuenerat, sicut scriptum est de Loth et Abraham: 'Si,' inquit, 'tu ad dexteram vadis, ego sinistram tenebo,' quasi diceret: 'Quidquid tu tibi approprias, hoc erit tuum et heredum tuorum.' 6 Deinde procedente tempore venerunt iudices et reges, qui contenti terminis suis non occupabant terram eorum, qui in insulis et ultra aquam habitabant, sed stabat unusquisque in terminis et limitibus antiquorum." 7 Respondit illa: "Quid si pars aliqua regni donacione aliqua alienaretur a regno, numquid a successore non repetendum esset?" 8 Cui Deus: "In regno quodam," inquit, "seruabatur corona pertinens ad regem. Populus itaque considerans se non posse stare sine rege elegerunt sibi regem, tradentes coronam regi electo custodiendam et reconsignandam regi futuro. 9 Si igitur iste rex sic electus aliquam partem de corona alienare vel minuere vellet, certe rex futurus repetere posset et deberet, quia nulla diminucio debet esse in corona, 10 nec rex diminuere vel alienare potest coronam regni, nisi forte racionabili causa ad dies suos. Quid enim est corona regni nisi potestas regalis? Quid vero regnum nisi populus ei subiectus? 11 Quid vero rex nisi mediator et conseruator regni et populi? Ergo conseruator et defensor corone nequaquam dimidiare debet vel minuere coronam in preiudicium futuri regis." 12 Respondit sponsa: "Quid si rex ex necessitate seu violencia cogeretur alienare partem corone?" 13 Cui Deus: "Si," inquit, "duo homines essent discordantes, alterque potencior nollet dare graciam, nisi abscideretur digitus alterius, cuius esset digitus abscisus nisi eius qui dampnum passus est? 14 Sic est eciam de regno. Si rex aliquis de necessitate et captiuitate diminueret partem aliquam de regno, certe rex futurus repetere potest, quia rex non dominus corone est sed rector, nec necessitas facit legem." 15 Respondit illa: "Quid si rex alicui domino concessisset ad dies suos partem aliquam corone, mortuoque rege dominus ille et successores sui detinerent concessa tamquam propria, numquid repetenda essent?" 16 Cui Dominus: "Vtique terra illa redire debet ad legittimum possessorem." 17 Respondit illa: "Quid si pars corone impignorata esset alicui propter debita, illoque leuatis fructibus multis annis mortuo terra postea veniret in manus alterius, 18 qui nullam iusticiam haberet ad terram, ex eo quod nec concessa ei fuisset nec pignorata, sed occasione quadam occupasset illam nec dimittere vellet nisi accepta pecunia, quid faciendum esset?" 19 Cui Dominus: "Si," inquit, "aliquis haberet globum aureum in manu et diceret astanti: 'Globus,' inquit, 'iste tuus est; si rehabere intendis, da michi tot libras,' 20 certe sibi dari deberent tot libre, quia ubi potestatiue aliqua terra occupata est et pacifice possessa, sapienter repetenda est et computatis dampnis reducenda. 21 Nunc autem sicut rex electus, eleuatus super lapidem quendam ad spectaculum populi, designat dominium se habere et possessionem in partibus regni superioribus, 22 ita eciam terra ista in partibus inferioribus et iure hereditario et empcione et redempcione pertinet ad regnum. Ideo rex obtenta conseruet, ne forte, si aliter fecerit, et dominium perdet et sub corona reducetur." 23Iterum respondit illa: "O, Domine, ne indigneris si adhuc quero semel. Iste rex habet duos filios et duo regna. In altero regno eligitur rex iure hereditario, in altero secundum fauorem populi. 24 Nunc autem contrarium factum est: nam filius iunior assumptus est in regnum hereditarium, maior vero in regnum quod per eleccionem debetur." 25 Respondit Deus: "In electoribus eorum tria erant inconueniencia et quartum superexcellit: inordinatus amor, prudencia simulata, adulacio stultorum et diffidencia de Deo et communitate. 26 Ideo eleccio eorum fuit contra iusticiam, contra Deum, contra bonum rei publice et utilitatem communitatis. 27 Propterea ad prouidendum paci et consulendum utilitati communitatis necesse est, quod senior filius recipiat regnum hereditarium, iunior vero ad eleccionem veniat. 28 Alioquin, nisi retractentur priora facta, regnum pacietur dispendium, communitas affligetur, discordia orietur, dies filiorum erunt in amaritudine, 29 regnaque eorum iam non erunt regna sed sicut scriptum est: 'Potentes transmigrabunt a sedibus suis, et qui ambulabant in terris eleuabuntur.' 30 Ecce dico tibi exemplum de duobus regnis; in uno est eleccio, in alio est hereditas. Primum, ubi eleccio est, destructum et afflictum est, quia verus heres non eligebatur; et hoc fecerunt partes eligencium et cupiditas ambientis regnum. 31 Ergo Deus non affligit filium pro peccatis patris nec in eternum irascitur, sed iusticiam facit et seruat in terris et in celis. 32 Ideo regnum illud non veniet ad priorem gloriam et feliciorem statum, donec verus heres consurget aut ex paterna successione aut materna."

Chapter 4 Verba Dei ad sponsam de duobus spiritibus, scilicet bono et malo; et de mirabili et utili bello in mente cuiusdam domine orto ab inspiracionibus boni spiritus et a temptacionibus maligni spiritus; et quid in istis sit eligendum.

{ Deus loquitur sponse: "A duobus spiritibus suggeruntur et infunduntur cogitaciones et infusiones in cordibus hominum, a bono spiritu scilicet et a malo. 2 Bonus nempe spiritus suadet homini celestia futura cogitare et temporalia non amare. Spiritus malus suadet diligere que videt, leuigat peccata, allegat infirmitates, proponit exempla infirmorum. 3 Ecce dico tibi exemplum, quomodo uterque spiritus inflammat cor illius domine tibi note. Spiritus quippe bonus dicit ei ista, suggerens ea cogitacionibus suis: 4 'Diuicie,' inquit, 'sunt onerose, honor mundi quasi aer et delectabilia carnis quasi sompnium, leticia transitoria et omnia mundialia vanitas, iudiciumque futurum ineuitabile et tortor nimis durus. 5 Ideo videtur michi esse nimis durum strictam tenere computacionem pro diuiciis transitoriis, spirituale dedecus reportare pro aere, longam tribulacionem sustinere pro delectamento momentaneo, 6 eique racionem reddere cui omnia sunt nota, antequam fiant. Propterea tucius est dimittere multa et facere minorem computacionem quam multis inuolui multumque computare. 7 Respondit econtra inspiracionibus malus spiritus: 'Dimitte,' inquit, 'tales cogitaciones, quia Deus mitis est et faciliter placatur. Posside bona audacter, da que possides largiter. 8 Ad hoc enim nata es, ut habeas diuicias; ideoque tibi diuicie date sunt, ut lauderis et tribuas te petenti. Si enim dimittis diuicias, seruies hiis qui tibi seruierunt, minuetur honor tuus et augetur despeccio, 9 quia persona pauper vadit sine consolacione, durumque est tibi nouis assuesci consuetudinibus, alienis domare carnem moribus et sine seruicio viuere. 10 Ideo stabilis esto in honore accepto, tene statum tuum regaliter, dispone domum tuam laudabiliter, ne, si mutaueris statum tuum, arguaris inconstancie; sed mane in inceptis et eris apud Deum et homines gloriosa.' 11 Iterum spiritus bonus suadet menti illius domine ista dicens: 'Scio duo esse eterna, celum scilicet et infernum. Omnis enim qui Deum diligit super omnia non intrabit in infernum. 12 Qui vero non diligit Deum non habebit celum. Per viam igitur ad celum incessit ipse Deus factus homo confirmauitque eam signis et morte. Quam gloriosa sunt celestia! Quam amara dyabolica malicia et quam vana sunt terrena! 13 Ipsumque Deum imitati sunt mater eius et omnes sancti, qui omnem penam sustinere omniaque amittere magis voluerunt, ymo eciam seipsos contempserunt, ne perderent celestia et eterna. 14 Ideo tucius est dimittere honorem et diuicias tempestiue quam in finem eas tenere, ne forte crescente dolore in extremis decrescat memoria delictorum, illique rapient ea, que congregaueram, qui de salute mea nichil curant.' 15 Respondit ei econtra mala infusio: 'Dimitte,' inquit, 'ista cogitare. Nos sumus homines infirmi, Christus vero Deus et homo. Non debemus equiparare opera nostra ad opera sanctorum, quibus et maior gracia et familiaritas erat cum Deo. 16 Sufficiat nobis sperare celum et iuxta infirmitatem nostram viuere et peccata nostra elemosinis et oracionibus redimere. Puerile namque est et insipiencium insolita assumere, et ea non posse consumare.' 17 Iterum respondit bona infusio: 'Indigna sum,' inquit, 'assimilari sanctis, sed tamen tutum est valde conari ad perfeccionem paulatim. Quid namque obest aggredi insolita? Potens enim est Deus dare adiutorium. 18 Sepe autem contingit, quod viam domini potentis et diuitis sequitur pauper aliquis. Et licet dominus cicius peruenerit ad hospicium delicatisque cibis fruitur et in molli quiescit lecto, 19 pauper tamen ad idem hospicium peruenit, licet tarde, et tamen ibidem reliquiis ciborum domini participatur; qui, nisi viam domini secutus fuisset hospiciumque domini requisisset, cibis domini usus non fuisset. 20 Sic et ego dico nunc, quod quamuis indigna sim similari sanctis, tamen volo aggredi viam post eos, ut saltim possim participari meritis eorum. 21 Nam duo sunt que sollicitant me in animo: primo quod si mansero in patria, superbia dominatur michi, amor parentum, qui iuuari petunt, deprimit mentem meam, superfluitas familie et vestium est michi onerosa. 22 Ideo delectat me et consultius est descendere de sede superbie et peregrinando humiliare corpus meum quam manere in honoris statu et peccata peccatis accumulare. 23 Secundo sollicitat me paupertas populi et eorum clamor, quem, ubi iuuare deberem, cotidie presencia mea grauo. Ideo necessarium est michi consilium bonum.' 24 Respondit mala infusio: 'Peregrinari,' inquit, 'non est nisi inconstantis animi, cum misericordia est accepcior omni sacrificio. 25 Si enim recedis de patria, cupidi homines audita fama tua spoliabunt et capient te; et tunc pro libertate sencies captiuitatem, pro diuiciis paupertatem, pro honore dedecus, pro quiete tribulacionem.' 26 Respondit iterum inspirando spiritus bonus: 'Audiui,' inquit, 'quendam captiuum positum in turrim, qui maiorem consolacionem habuit in captiuitate et tenebris quam unquam prius habuit in habundancia et consolacione temporali. 27 Ideo, si placet Deo me tribulari, erit michi in maius meritum. Ipse enim pius est ad consolandum et promptus ad subueniendum, maxime si non egredior de patria nisi propter peccata mea et ad promerendam diuinam caritatem.' 28 Respondit iterum mala infusio: 'Quid,' inquit, 'si indigna fueris consolacione diuina et fueris impaciens ad paupertatem et humilitatem? 29 Tunc enim penitebit te assumpsisse rigorem; tunc habebis baculum in manibus pro annulo, panniculum in capite pro corona et vilem saccum pro purpureo indumento.' 30 Respondit iterum bonus spiritus: 'Audiui,' inquit, 'quod sancta Elizabeth, filia regis Vngarie, delicate enutrita et nobiliter nupta magnam sustinuit paupertatem et deieccionem. 31 Que maiorem consolacionem obtinuit in paupertate a Deo et sublimiorem coronam, quam si mansisset in omni honore mundi et eius consolacione.' 32 Iterum respondit mala inspiracio: 'Quid,' inquit, 'facies, si tradiderit te Deus in manus hominum fuerisque violata in corpore? 33 Numquid pre pudore subsistere poteris? Numquid non inconsolabiliter dolebis de pertinacia tua, totaque generacio tua scandalizata lugebit? 34 Tunc certe consurget tibi impaciencia, tunc anxietas in corde et ingratitudo ad Deum. Tunc optabis finiri dies tuos; et cum in ore omnium fueris diffamata, numquid audebis apparere?' 35 Iterum respondit bona cogitacio: 'Audiui ex scriptura, quod virgo beata Lucia, ducta ad lupanar, constans in fide et confidens de bonitate Dei dixit: "Quantumcumque vexatur corpus meum, nichilominus virgo sum, et duplicabitur michi corona." 36 Cuius fidem respiciens Deus seruauit eam illesam. Sic ego dico: Deus, qui neminem permittit temptari supra vires, custodiat animum meum, fidem et voluntatem meam. Ego enim totam me ei committo; fiat eius voluntas de me.' 37 Ergo, quia domina illa hiis pulsatur cogitacionibus, ideo admoneo eam de tribus. Primo, quod reducat ad memoriam, ad qualem honorem est electa; secundo, qualem caritatem Deus ei in coniugio suo ostenderat; tercio, quam benigne in hac mortalitate est seruata. 38 Iterum incauto eam de tribus. Primo, quod racionem redditura est Deo de omnibus bonis suis temporalibus, adhuc eciam de quolibet obulo, quomodo scilicet leuatus est et erogatus; 39 secundo, quod tempus suum valde est breue, et nesciet antequam cadat; tercio, quod Deus non parcit plus domine quam ancille. 40 Ideo consulo ei tria. Primo penitere de commissis, emendare fructuose confessa, Deum diligere toto corde. Secundo consulo fugere racionabiliter penam purgatorii. 41 Sicut enim qui non diligit Deum toto corde dignus est magno supplicio, sic qui non emendat peccata, cum potest, dignus est purgatorio. 42 Tercio consulo dimittere amicos carnales ad tempus propter Deum, et venire ad locum ubi compendium est inter celum et mortem ad fugiendam penam purgatorii, 43 quia ibi sunt indulgencie, que sunt eleuaciones et redempciones animarum, quas sancti pontifices dederunt et sancti Dei sanguine suo promeruerunt."

Chapter 5 Verba beati Petri ad sponsam de desiderio quod habuit ad saluandas gentes; et qualiter informat sponsam ad memoriam obtinendam et de magnis mirabilibus, que adhuc in urbe Romana debent adimpleri vel compleri.

{ Beatus Petrus loquitur sponse Christi: "Tu, filia, comparasti me aratro, quod facit sulcos latos et extirpat radices. Hoc utique verum fuit. 2 Nam sic feruens contra vicia fui et ad mores accensus, quod si totum mundum potuissem ad Deum conuertisse, nullatenus pepercissem vite mee nec labori. 3 Ipse quippe Deus dulcis michi fuit in cogitatu, dulcis in locucione, dulcis in operacione, in tantum quod omnia erant michi amara ad cogitandum preter Deum. Attamen ipse Deus eciam michi amarus fuit, non ex se sed ex me ipso. 4 Nam quociens cogitabam, quantum deliqui et quomodo eum negaueram, fleui amare, quia noueram iam perfecte amare et fuerunt michi lachrime mee delectabiles tamquam cibus dulcis. 5 Quod vero rogas me dare tibi memoriam, respondeo tibi: Numquid non audisti, quam obliuiosus ego fui? Ego quippe plene instructus viam Dei iuramento me obligaui ad standum et moriendum cum Deo, sed interrogatus ad verbum unius mulieris negaui veritatem. 6 Et quare? Quia tunc reliquit me Deus michi ipsi et ego ipse me ipsum non agnoscebam. Sed quid feci ego tunc? Consideraui quippe me ipsum, quod nichil eram ex me. 7 Et surrexi et cucurri ad veritatem, Deum, qui tantum memorie nominis sui impressit cordi meo, quod nec coram tyrannis nec inter flagella seu in morte poteram eum obliuisci. 8 Sic igitur fac et tu: Surge per humilitatem ad magistrum memorie et pete ab eo memoriam. Ipse enim est solus, qui omnia potest. Ego vero iuuabo te, ut particeps fias granorum, que ego posui super terram. 9 Insuper dico tibi, quod ciuitas ista Rome ciuitas erat pugilum, cuius platee strate auro et argento. Nunc autem lapides eius saphirei versi sunt in lutum, habitatores eius paucissimi, 10 quorum dexter oculus erutus est, dextera manus abscisa, bufonesque et vippere habitant cum eis, pro quorum veneno animalia micia non audent apparere nec pisces mei eleuare caput. 11 Ideo adhuc in eam pisces congregabuntur; et si non ita multi ut olim, erunt tamen eque dulces et audaces, in tantum quod ex eorum collisione descendent bufones et rane et serpentes mutabuntur in agnos et leones erunt ut columbe ad fenestras suas." 12 Item addit: "Dico tibi amplius, quod adhuc in diebus tuis audietur: 'Viuat vicarius Petri!' Et videbis eum oculis tuis. Fodiam enim montem deliciarum et descendent sedentes in eo. 13 Qui autem beniuole noluerint descendere venient compulsi contra spem omnium, quia exaltari vult Deus cum misericordia et veritate."

Chapter 6 Narracio optima beati Pauli ad sponsam, qualiter precibus beati Stephani fuerit a Deo vocatus et de lupo agnus effectus; et qualiter est bonum orare pro omnibus.

{ Loquitur beatus Paulus sponse Christe dicens: "Tu, filia, comparasti me leoni, qui inter lupos nutritus fuerat, sed de lupis mirabiliter ereptus est. Vere, filia, lupus rapax ego eram, sed de lupo fecit me Deus agnum; et hoc propter duo. 2 Primo propter magnam suam caritatem, qui de indignis facit vasa sua et de peccatoribus amicos suos. Secundo propter preces beati Stephani protomartiris. 3 Nam ostendere tibi volo, quomodo et in qua intencione tunc fui, quando lapidatus fuit Stephanus, et quare merui preces eius. 4 Ego quippe non gaudebam nec delectabar de pena beati Stephani nec inuidebam glorie eius, sed tamen cupiebam eum mori, eo quod iuxta intencionem meam non videbam ipsum habere fidem veram. 5 Cumque viderem eum ultra modum feruentem et pacientem ad passionem ferendam, vehementer dolui ipsum esse infidelem, cum reuera ipse esset fidelissimus et ego totus cecus et infidelis. 6 Et compaciendo ei rogaui orando ex toto corde, quod pena sua amara proficeret ei ad gloriam et coronam. 7 Propterea cumprimis profecit michi oracio eius, quia per oracionem ipsius de multis lupis ereptus sum et factus mansuetus agnus. Ideo bonum est orare pro omnibus, quia illis proficit oracio iusti, qui propinquiores et apciores sunt ad recipiendum graciam. 8 Sed nunc conqueror, quod vir iste tam eloquens inter doctores et tam paciens inter lapidantes nimis oblitus et neglectus est a cordibus multorum et maxime ab hiis, qui ei nocte ac die tenerentur assistere. 9 Hii enim portant ei vasa sua confracta et vacua, lutosa et abhominabilia. Ideo sicut scriptum est, induentur 'confusione duplici et rubore' et eicientur a domibus voluptatis."

Chapter 7 Visio mirabilis et notanda de quadam anima iudicanda et de Dyaboli accusacionibus et virginis gloriose aduocacionibus et de exposicione ipsius visionis, in qua celum per palacium, Christus per solem, virgo per mulierem, Dyabolus per Ethiopem, angelus per militem designantur; et in qua duo loca penarum irremediabilia et tria remediabilia computantur et multa alia mirabilia et quam maxime de suffragiis.

{ Vni persone vigilanti in oracione et non dormienti videbatur in spirituali visione, quasi videret palacium incomprehensibile magnitudine, in quo erant innumerabiles vestiti vestibus albis et fulgidis, quorum quilibet videbatur habere sedem propriam. 2 In palacio vero principaliter stabat una sedes iudiciaria, in qua erat quasi sol; et splendor qui de sole procedebat erat incomprehensibilis in longitudine, profunditate et latitudine. 3 Virgo quoque una stabat iuxta sedem habens preciosam coronam in capite, omnesque seruiebant soli sedenti in sede, laudantes eum in hympnis et canticis. 4 Deinde videbatur quidam Ethiops, terribilis in aspectu et gestibus, quasi plenus inuidia et accensus ira magna, qui loquendo clamauit: "O, iuste iudex, iudica michi animam et audi opera eius! Modicum enim iam restat de vita eius. Permitte quoque michi punire corpus cum anima, donec abinuicem separentur." 5 Quibus dictis videbatur michi quod unus stabat coram sede quasi miles armatus, pudicus et sapiens in verbis modestusque in gestibus suis, qui dixit: "O, iudex, ecce hic sunt bona opera eius, que gessit usque ad hanc horam." 6 Et statim audiebatur vox de sole sedente in sede: "Hic," inquit, "vicium maius est quam virtus, nec est iusticia quod vicium summe virtuti coniungatur." 7 Respondit Ethiops: "Ergo," inquit, "iusticia est ut anima ista coniungatur michi. Si enim ipsa vicium aliquod habet in se, sic et in me nequicia est omnis." 8 Respondit miles: "Misericordia Dei quamlibet personam sequitur usque ad mortem et usque ad ultimum punctum et postea fit iudicium. In isto vero homine, de quo loquimur, adhuc coniuncta sunt anima et corpus et discrecio manet in eo." 9 Respondit Ethiops: "Scriptura dicit, que mentiri non potest: 'Diliges Deum super omnia et proximum tuum sicut te ipsum'. Vide ergo, quod omnia opera istius facta sunt ex timore non ex caritate, sicut debuit, 10omniaque peccata eius, de quibus confessus est, inuenies confessa cum modica contricione. Ideo promeruit infernum, quia demeruit regnum celorum, et ideo peccata eius sunt hic manifesta apud iusticiam diuinam, 11 quia nunquam adhuc obtinuit contricionem ex diuina caritate peccatorum suorum commissorum." Respondit miles: "Ipse utique sperauit et credidit obtinere contricionem veram ante mortem." 12 Cui Ethiops: "Tu," inquit, "congregasti omnia, quecumque bene fecit, omniaque verba et cogitatus ad salutem anime eius nosti. 13 Omnia," inquit, "ista, quecumque sunt, non possunt assimilari gracie illi, que est contricio ex diuina dileccione cum sancta fide et spe, et minus delere possunt omnia peccata sua. 14 Nam iusticia ab eterno in Deo est, quod nullus peccator ingreditur celum, qui non habuerit perfectam contricionem, et ideo impossibile est quod Deus iudicet contra disposicionem prescitam ab eterno. 15 Ergo anima ista iudicanda est ad infernum et mecum ad eternam penam coniungenda." Quibus dictis miles tacuit nichil respondens ad eius verba. 16 Post hec videbantur demones innumerabiles, similes discurrentibus scintillis ex feruenti igne et clamabant una voce, dicentes ei qui sedebat in sede quasi sol: 17 "Nos," inquiunt, "scimus, quod tu unus es Deus in tribus personis et eras sine principio et es sine fine, nec est alius deus nisi tu. Tu vere es ipsa caritas cui coniuncta sunt misericordia et iusticia. 18 Tu fuisti in te ab inicio, nichil habens diminutum in te nec transmutabile sicut decet Deum. Extra te nichil est et nichil extra te, quod gaudium habeat. 19 Ideo caritas tua fecit angelos ex nulla alia materia nisi a deitatis tue potencia; et fecisti sicut misericordia dictabat. 20 Sed postquam nos intus accensi fuimus superbia, inuidia et cupiditate, tua caritas diligens iusticiam eiecit nos de celo cum igne malicie nostre in abissum incomprehensibilem et tenebrosam, que vocatur nunc infernus. 21 Sic fecit caritas tua tunc, que nec separabitur adhuc de iusticie tue iudicio, siue fiat secundum misericordiam siue secundum equitatem. 22 Plus dicimus: si res illa quam pre omnibus diligis, que est virgo que te genuit et que nunquam peccauit, si, inquam, illa peccasset mortaliter et sine contricione diuina mortua fuisset, 23 sic diligis iusticiam, quod anima eius nunquam obtineret celum sed esset nobiscum in inferno. Ergo, o iudex, cur non iudicas animam istam nobis, ut puniamus eam secundum opera sua?" 24 Post ista audiebatur sonitus quasi tube, quem qui audiebant tacuerunt, et statim quedam vox loquebatur dicens: "Silete et auscultate, omnes vos angeli et anima et demonia, quid mater Dei loquitur!" 25 Et statim ipsa virgo ante sedem iudicii apparens et habens sub mantello suo quasi occulte res aliquas magnas dixit: "O, o inimici! Vos persequimini misericordiam et cum nulla caritate diligitis iusticiam. 26 Licet in operibus bonis hic appareat defectus, pro quibus hec anima non debet obtinere celum; videte tamen quid ego habeo sub mantello meo!" Cumque virgo ambas aperuisset sinus mantelli, apparuit sub una quasi quedam modica ecclesia, in qua aliqui monachi videbantur. 27 Sub alia vero sinu apparuerunt mulieres et viri amicique Dei religiosi et alii; et omnes una voce clamabant dicentes: "Miserere, misericors Domine!" 28 Deinde factum est silencium, et virgo loquebatur dicens: "Scriptura dicit: Qui habet fidem perfectam potest per eam montes transferre in mundo. Quid ergo tunc possunt et debent voces istorum facere, qui et fidem habuerunt et seruierunt Deo cum feruenti caritate? 29 Quid vero illi amici Dei facturi sunt, quos iste rogauit orare pro se, ut posset separari ab inferno et obtinere celum, nec pro bonis operibus suis aliam remuneracionem quesiuit nisi celestia? 30 Numquid non possunt et valent omnes eorum lacrime et preces apprehendere et eleuare eum, ut obtineat ante mortem suam diuinam contricionem cum caritate? 31 Insuper et ego addam preces meas cum oracionibus omnium sanctorum qui in celo sunt, quos iste specialiter honorabat." 32 Et iterum adiecit virgo: "O," inquit, "demones, precipio vobis ex potestate iudicis attendere ad illa que in iusticia nunc videtis." 33 Tunc omnes responderunt quasi ex uno ore: "Nos," inquiunt, "videmus, quod in mundo modica aqua et aer magnus placant iram Dei. Sic et tua oracione placatur Deus ad misericordiam cum caritate." 34 Post hec audita est vox de sole dicens: "Propter preces amicorum meorum obtinebit iam ille diuinam contricionem ante mortem, in tantum quod non veniat in infernum, sed purgabitur cum illis qui grauiorem penam habent in purgatorio. 35 Purgata vero anima mercedem habebit in celis cum illis qui in terris fidem et spem habuerunt cum minima caritate." Quibus dictis demones fugierunt. 36 Deinde sponse videbatur quod quasi locus quidam terribilis et tenebrosus aperiebatur, in quo apparuit fornax ardens intus. Et ignis ille nichil aliud habebat ad comburendum nisi demones et viuentes animas. 37 Supra vero fornacem istam apparuit anima illa, cuius iudicium iam in superioribus auditum est. Pedes vero anime affixi fuerunt fornaci, et anima stabat erecta quasi persona una. 38 Non autem stabat in altissimo loco nec in infimo, sed quasi in latere fornacis, cuius forma erat terribilis et mirabilis. Ignis vero fornacis videbatur se trahere sursum infra pedes anime, 39 sicut quando aqua trahit se sursum per fistulas, et violenter comprimendo se ascendebat super caput, in tantum quod pori stabant sicut vene currentes cum ardenti igne. 40 Aures autem videbantur quasi sufflatoria fusorum, que cerebrum totum cum continuo flatu commouebant. Oculi vero euersi apparebant et immersi et videbantur ad occiput intus esse affixi. 41 Os quoque erat apertum et lingua extracta per aperturas narium et dependebat ad labia. Dentes autem erant quasi claui ferrei affixi per palatum. Brachia vero ita longa erant, quod tendebant ad pedes. 42 Manus quoque ambe videbantur habere et comprimere quandam pinguedinem cum ardenti pice. Cutis vero, que apparebat supra animam, videbatur habere formam pellis supra corpus et erat quasi linthea vestis circumfusa spermate. 43 Que quidem vestis sic erat frigida, quod omnis qui videbat eam contremuit, et de illa procedebat sicut sanies de ulcere cum corrupto sanguine et fetor ita malus, quod nulli pessimo fetori in mundo posset assimilari. 44 Visa itaque ista tribulacione audiebatur vox de illa anima, que dixit quinque vicibus ve ve, clamans cum lacrimis totis viribus suis. 45 "Primo," inquit, "ve michi, quia sic modicum dilexi Deum pro maximis virtutibus eius et gracia michi data. Secundo ve michi, quia non timui iusticiam Dei, sicut debui. 46 Tercio ve michi, quia dilexi corporis et carnis mee peccatricis voluptatem. Quarto ve michi propter mundi diuicias et superbiam meam. Quinto ve michi, quia unquam vidi vos, Lodouicum et Iohannam." 47 Et tunc dixit angelus michi: "Ego," inquit, "volo tibi exponere visionem istam. Palacium istud quod vidisti est similitudo celi. Multitudo vero illorum qui erant in sedibus vestiti vestibus albis et fulgidis sunt angeli et sanctorum anime. 48 Sol vero significat Christum in deitate sua; mulier autem virginem, que Deum genuit; Ethiops vero Dyabolum, qui animam accusat; miles angelum, qui bona opera anime dicit illi. 49 Fornax vero notat infernum, qui est intus sic ardens, quod si totus mundus arderet cum omnibus que in eo sunt, non esset simile magnitudini fornacis illius. 50 In isto vero fornace audiuntur voces diuerse, omnes loquentes contra Deum omnesque inchoantes voces suas cum ve et similiter finientes. Apparentque anime quasi persone, quarum membra extenduntur inconsolabiliter, nunquam habentes requiem. 51 Scito eciam, quod ignis, qui videbatur tibi in fornace, ardet in eternis tenebris, et anime in eo ardentes non habent omnes equalem penam. 52 Tenebre vero, que apparuerunt in circuitu fornacis, vocatur limbus et procedit de tenebris, que sunt in fornace; et sunt tamen ambo unus locus et unus infernus: quicumque illuc venerit nunquam habebit cum Deo mansionem. 53 Supra vero tenebras istas est pena maxima purgatorii, quam anime possunt sustinere; et ultra locum istum est locus alius, ubi minor est pena, que non est alia nisi defectus virium in fortitudine et pulchritudine et consimilibus, 54 sicut per simile dico, quasi si aliquis esset infirmus et cessante infirmitate vel pena nichil haberet de viribus, donec paulatim recuperaret. 55 Tercius vero locus superior est, ubi nulla alia pena est nisi desiderium perueniendi ad Deum. Et ut melius in consciencia tua intelligas, dico tibi per similitudinem, 56 quasi si es misceretur et arderet cum auro in igne ardentissimo, et tam diu deberet depurgari, donec es consumeretur et aurum remaneret purum. 57 Quanto vero es forcius et spissius esset, tanto ardenciori igne indigeret, donec aurum esset quasi aqua currens et totum ardens. 58 Deinde magister eius profert aurum in locum alium, ubi obtineat veram formam in visu et tactu; postea mittit in tercium locum, ubi custodiatur et presentetur possessori. 59 Sic est eciam spiritualiter. In primo loco supra tenebras est maxima pena purgatorii, ubi vidisti illam supradictam animam purgari. Ibi est demonum tactus; ibi per similitudinem apparent venenosi vermes et similitudo animalium ferocium; 60 ibi calor est et frigus; ibi tenebre et confusio, que procedunt de pena que est in inferno; ibi quedam anime habent minorem penam, quedam maiorem, iuxta quod peccata emendata erant vel non eo tempore, quo anima cum corpore mansit. 61 Deinde magister, id est iusticia Dei, profert aurum, id est animas, in alia loca, ubi non est nisi defectus virium, in quibus anime tam diu morabuntur, 62 donec refrigerium habebunt vel de specialibus amicis suis vel de sancte ecclesie continuis operibus: nam anima, quo maius auxilium habebit de amicis, eo cicius conualescit et liberabitur de illo loco. 63 Post hec autem anima fertur in locum tercium, ubi non est pena nisi desiderium perueniendi ad Dei presenciam et eius visionem beatam. 64 In hoc loco morantur multi et nimis diu, preter illos qui, in mundo dum vixerunt, perfectum desiderium habuerunt perueniendi ad Dei presenciam et eius visionem. 65Scito eciam, quod multi moriuntur in mundo ita iusti et innocentes, quod statim perueniunt ad presenciam et visionem Dei, 66 quidam vero peccatis suis cum bonis operibus sic emendatis, quod anime eorum nullam sencient penam; sed pauci sunt qui non veniunt in locum ubi est desiderium perueniendi ad Deum. 67 Ideo omnes anime in istis locis tribus morantes participantur sancte ecclesie precibus et bonis operibus que fiunt in mundo: precipue que fecerunt dum vixerunt et [eorum] que fiunt ab amicis eorum post mortem. 68 Scito eciam, quod sicut peccata sunt multiformia et diuersa, sic eciam pene sunt multiplices et diuerse. Ideo, sicut esuriens gaudet de pasticulo venienti ad os eius, 69 siciens de potu, tristis letatur de gaudio, nudus de veste, infirmus in veniendo ad lectum, sic anime gaudent et participantur hiis bonis, que fiunt pro eis in mundo." 70 Deinde subiunxit angelus: "Benedictus sit ille qui in mundo iuuat animas oracionibus et bonis operibus laboreque corporis sui, 71 quia iusticia Dei mentiri non potest, que dicit, quod anime aut purgari debent post mortem pena purgatorii, aut operibus bonis amicorum cicius solui." 72 Post hec de purgatorio audiebantur multe voces dicentes: "O, Domine Ihesu Christe, iuste iudex, mitte caritatem tuam hiis qui spiritualiter potestatem habent in mundo; tunc plus participari poterimus quam nunc de eorum cantu, leccione et oblacione." 73 Supra vero spacium istud de quo clamor iste audiebatur, videbatur quasi domus, in qua multe voces audiebantur dicentes: "Merces sit illis a Deo qui mittunt nobis auxilium in defectibus nostris!" 74 In ipsa quoque domo videbatur quasi aurora procedere, subtus vero auroram apparuit nubes, que nichil habebat de luce aurore, de qua vox maxima processit dicens: 75 "O, Domine Deus, da de tua incomprehensibili potestate unicuique centesimam remuneracionem in mundo hiis, qui nos eleuant cum bonis operibus in tue deitatis lucem et tue faciei visionem!"

Chapter 8 Verba angeli ad sponsam de intencione pene anime a Deo in superiori capitulo iudicate; et de remissione eciam pene ipsius, quia ante eius mortem inimicis pepercit.

{ Item loquitur angelus dicens: "Illa anima, cuius disposicionem vidisti et iudicium audisti, ipsa est in grauissima pena purgatorii. Et hoc ideo est, quia non intelligit utrum veniet ad requiem post purgacionem, an dampnata sit. 2 Et hec iusticia Dei est, quia ipse habuit conscienciam seu discrecionem magnam, qua utebatur ad mundum corporaliter et non ad animam spiritualiter, quia nimis oblitus est et neglexit Deum quamdiu vixit. 3 Ideo nunc anima eius patitur ardorem de igne et contremiscit de frigore; ipsa est ceca de tenebris et de demonum visu horribili timorosa, surda de clamore Dyaboli, esuriens et siciens intus et abextra vestita cum confusione. 4 Attamen Deus dedit ei unam graciam post mortem, quod scilicet non veniret ad tactum demonum. Quia propter solum honorem Dei pepercit et dimisit grauia delicta capitalibus inimicis suis et fecit amiciciam cum capitali inimico suo. 5 Scito eciam, quod quidquid boni fecit et quidquid promisit et dedit de bene acquisitis diuiciis et maxime preces amicorum Dei minuunt et refrigerant penam eius, iuxta quod diffinitum est in iusticia Dei. 6 Alia vero bona minus bene acquisita, que dedit, proficiunt hiis spiritualiter qui iuste antea possidebant ea, aut corporaliter, si sint digni iuxta disposicionem Dei."

Chapter 9 Verba angeli ad sponsam de iudicio Dei iusticie contra animam supradictam; et de satisfaccione fienda in hac vita pro ipsa existente in purgatorio.

{ Item loquitur angelus: "Tu prius audisti, quod propter preces amicorum Dei ille obtinuit diuinam contricionem ex caritate pro peccatis modicum ante mortem, que contricio separauit eum ab inferno. 2 Ideo post mortem iudicauit iusticia Dei, quod deberet per sex etates ardere in purgatorio -- quas habuit ab illa hora qua primum scienter mortale peccatum fecit, usque dum ex diuina caritate penituit fructuose -- nisi de mundo et amicis Dei auxilium obtineret. 3 Prima itaque etas fuit, quod non dilexit Deum propter nobilis corporis eius mortem et propter tribulaciones eius multiformes, quas et ipse Christus tolerauit, non propter aliam causam nisi propter salutem animarum. 4 Secunda etas fuit, quod non dilexit animam propriam, sicut Christianus debet, nec regraciabatur Deo pro baptismo suo et ex eo, quod non erat Iudeus vel paganus. 5 Tercia etas fuit, quod bene sciuit, que Deus precipit facere, et ad hec perficienda modicam habuit voluntatem. 6 Quarta etas fuit, quod bene sciuit, que Deus prohibuit hiis qui ad celum vellent ire, et audacter fecit contra illa, sequens non consciencie sue stimulos sed suum carnalem affectum et voluntatem. 7 Quinta etas fuit, quod non usus est gracia et confessione, sicut ad illum pertinebat, cum habuit tam longum tempus. 8 Sexta etas fuit, quod modicum curabat de corpore Christi, nolens illud frequenter recipere, quia a peccato continere noluit nec caritatem habuit recipere corpus Christi antequam in fine vite." 9 Post ista apparuit quidam quasi homo modestus valde in visu, cuius vestes erant albe et fulgide quasi alba sacerdotalis, cinctus zona linea et stola rubea ad collum et subtus brachia eius. 10 Qui inchoabat verba sua isto modo: "Tu, que hec vides, attende et nota et memorie tue commenda, que vides et que dicuntur tibi. Vos quippe, qui estis in mundo viuentes, non valetis eo modo intelligere potenciam Dei et eius ante tempora constitucionem 11 sicut nos, qui cum eo sumus, quia illa que apud Deum sunt in unico puncto, hec apud vos comprehendi non possunt nisi cum verbis et similitudinibus iuxta mundi disposicionem. 12 Ego itaque sum unus de illis quem iste homo iudicatus ad purgatorium honorauit cum donis suis in vita sua. Ideo dedit michi Deus ex gracia sua, quod si aliquis vellet facere que moneo, tunc anima istius transferri posset in sublimiorem locum, 13 ubi obtineat veram suam formam et nullam aliam penam senciat, nisi sicut ille pateretur, qui magnum morbum habuisset et omnes dolores abessent iaceretque quasi homo sine viribus, attamen ex hoc gauderet, quod pro certissimo sciret se ad vitam peruenturum. 14 Propterea sicut tu audisti, quod anima istius clamauit quinquies ve, ideo quinque dico consolatoria sibi. Primum ve fuit, quod Deum modicum dilexit. 15 Ideo ut ab isto liberetur, dentur pro anima eius XXX calices, in quibus Dei sanguis offeratur et ipse Deus magis honoretur. 16 Secundum ve fuit, quod non timuit Deum. Ideo pro isto absoluendo eligantur XXX sacerdotes, deuoti iudicio hominum, quorum quilibet dicat XXX missas, quando possunt: 17 IX de martiribus, IX de confessoribus, IX de sanctis omnibus, vicesimam octauam de angelis, vicesimam nonam de sancta Maria, tricesimam de sancta trinitate. 18 Et omnes intente orent pro anima istius, ut ira Dei mitigetur et iusticia eius ad misericordiam flectatur. 19 Tercium ve fuit pro superbia eius et cupiditate. Ideo pro isto absoluendo recipiantur XXX pauperes, quorum pedes lauentur cum humilitate et dentur eis cibaria et pecunia vestesque, quibus consolentur. 20 Quorum quilibet, tam qui lauat quam qui lauantur, roget Deum humiliter, ut propter humilitatem suam et amaram passionem suam dimittat anime istius cupiditatem et superbiam quam commisit. 21 Quartum ve fuit luxuria carnis sue. Ideo quicumque daret unam virginem in monasterium et unam viduam similiter unamque puellam in coniugium verum, dando cum eis tantum de bonis, 22 unde sufficienter ad victum et vestitum subsistant, tunc peccatum anime istius, quod in carne commiserat, dimittet Deus, quia hee sunt tres vite quas Deus in mundo iussit stare et elegit. 23 Quintum ve fuit, quod multa peccata commisit in plurimorum tribulacione, scilicet quod totas vires adhibuit, 24 quatenus illi duo prius nominati conuenirent in coniugium, qui non minus quadam consanguinitate erant coniuncti, quam si fuissent ambo de proxima parentela. 25 Et hanc coniunccionem procurauit plus propter se ipsum quam propter regnum et sine requisicione Pape contra laudabilem sancte Ecclesie disposicionem. 26 Pro isto itaque facto multi facti fuerunt martires, ne contra Deum et sanctam Ecclesiam seu Christianos mores talia tolerarentur. 27 Si quis igitur tale peccatum abolere volens iret ad papam dicens: 'Quidam homo tale peccatum commisit,' non exprimendo personam, 'attamen in fine penituit et obtinuit absolucionem non emendato peccato; 28 imponite igitur michi penitenciam qualemcumque vultis et tolerare possim, quia ego paratus sum pro eo peccatum illud emendare,' 29 vere, si non esset isti imposita maior penitencia nisi unum Pater Noster, valeret illi anime ad diminucionem pene in purgatorio."

Chapter 10 Verba querimonie Christi de Romanis ad sponsam; et de crudeli sentencia contra eos a Christo illata, si in peccatis suis moriantur.

{ Filius Dei loquitur hec verba dicens: "O, Roma, tu michi pro multis beneficiis malam retribucionem rependis. Ego sum Deus, qui omnia creaui meamque maximam caritatem per corporis mei durissimam mortem manifestaui, quam propria voluntate pro animarum salute sustinui. 2 Tres itaque vie sunt, quibus te adire volui, et vere in omnibus eis tu prodere me voluisti. In prima enim via lapidem magnum suspendisti super caput meum, ut me contereret. 3 In secunda via acutam lanceam posuisti, que non sineret me ad te procedere. In tercia via foueam michi fodisti, ut in ea incaute cadens suffocarer. 4 Sed ista que iam dico non corporaliter sed spiritualiter debent intelligi. Ego quidem ad habitatores Rome, qui taliter faciunt, loquor sed non ad amicos meos, qui eorum opera non sectantur. 5 Prima itaque via, qua venire solitus sum ad cor hominis, est vere timor Dei, super quem homo ingentem suspendit lapidem, 6 hoc est: magnam cordis duri presumpcionem, non timens iudicem, cui nemo resistere potest, sed ita in corde dicens: 'Si venerit ad me timor Dei, conteret eum presumpcio cordis mei.' 7 Secunda via, qua venio, est diuini consilii infusio, que eciam multociens aduenit predicacionibus et doctrinis. Tunc nempe in hac via homo lanceam ponit contra me, dum delectabiliter peccat contra precepta mea, 8 proponens firmiter in malis suis perseuerare, donec non poterit ea amplius usitare. Hec certissime est illa lancea que non sinit ad eum venire graciam Dei. 9 Tercia autem via est illuminacio Spiritus sancti in cuiuslibet hominis corde, per quam homo intelligere potest et pensare, que et quanta pro eo feceram et qualia pro ipso passus fueram in me ipso. 10 In hac siquidem via homo profundam michi fodit foueam, sic dicens in corde suo: 'Quidquid michi libet, hoc michi sua caritate carius est; 11 sufficit enim michi de hiis, que in hac vita me delectant, cogitare.' Et sic diuina caritas una cum operibus meis quasi in profunda fouea ab eo suffocatur. 12 Vere habitatores Rome hec omnia michi faciunt et certissime verbis et operibus hec ostendunt, verba et opera mea pro nichilo reputantes michique et matri mee ac sanctis meis in ioco et serie, in leticia et ira maledicentes et contumelias pro graciarum accionibus offerentes. 13 Illi quidem non viuunt iuxta consuetudinem Christianorum, sicut sancta ecclesia precipit, quia maiorem caritatem non habent ad me quam demones, 14 qui magis miserias suas sustinere volunt eternaliter suamque maliciam retinere quam me videre michique in perhenni gloria adherere. 15 Sic utique sunt illi qui corpus meum nolunt accipere, quod de pane in altari, sicut ego ipse constitui, consecratur; cuius percepcio iuuat maxime contra dyabolica temptamenta. 16 O, quam miseri sunt, qui tale iuuamen, dum sani sunt, magis quam venenum respuunt et abhorrent, quia nolunt se a peccatis refrenare! 17 Nunc igitur per unam viam eis incognitam veniam cum potencia deitatis mee, vindictam mee humanitatis contemptoribus inferendo. 18 Et sicut ipsi michi tria obstacula in viis suis, ne ad ipsos ingrediar, parauerunt, ita et ego alia tria ipsis parabo, quorum amaritudinem viui et mortui sencient et gustabunt. 19 Lapis itaque meus mors est subitanea et improuisa, que sic eos conteret, quod omnia que habent ad iocunditatem suam hic remanebunt et sola anima ad iudicium meum venire compelletur. 20 Lancea vero mea est iusticia mea, que ita eos a me remouebit, quod nunquam gustabunt bonitatem meam, qui eos redemi, et nunquam videbunt pulchritudinem meam, qui eos creaui. 21 Fouea autem mea est inferni tenebrosa obscuritas, in quam ipsi cadent, viuendo ibi in miseria sempiterna. Omnes angeli mei in celo et omnes sancti condempnabunt eos, omnes quoque demones omnesque anime in inferno maledicent eis. 22 Sed illos noto et de illis hec dico, qui ita dispositi sunt, sicut est dictum superius, siue fuerint religiosi siue seculares clerici siue laici siue mulieres siue ipsorum filii et filie, qui ad tantam deuenerunt etatem, 23 quod intelligunt Deum omnia peccata vetuisse, et nichilominus tamen peccatis se implicant voluntarie, amore Dei excluso eiusque timore paruipenso. 24 Verumptamen talis est michi adhuc voluntas, qualis fuit michi pendenti in cruce. Idem enim sum modo qui tunc fui, quando latroni misericordiam petenti peccata omnia dimisi et celi portas aperui, 25 alteri quoque latroni me contempnenti inferni claustra patefeci, ubi pro peccatis suis eternaliter cruciatur."

Chapter 11 Verba sancte Agnetis ad virginem gloriosam ipsam laudancia et benedicencia; et qualiter rogat virginem pro filia; et de responsione Domini et virginis dulci et consolatoria ad sponsam; et qualiter iste mundus per ollam designatur.

Mosaic apse commissioned by Pope Honorius (625-638) at Sant'Agnese, Rome, visited by St Birgitta, it is said, daily in prayer. See also Chapter 17.

{ Agnes loquitur: "O, Maria, mater et virgo virginum. Tu merito vocari poteris aurora, quam sol verus Ihesus Christus illuminauit. Sed numquid voco te auroram propter progeniem regalem aut propter diuicias et honores? 2 Nequaquam. Sed merito dicenda es aurora propter humilitatem, propter fidei illuminacionem, propter singulare votum castitatis. Tu enim es veri solis nuncia et perductiua, tu iustorum leticia, tu demonum expulsio, tu consolacio peccatorum. 3 Ergo rogo te propter nupcias istas, quas Deus fecit tecum hora ista, ut filia tua stare possit in honore et amore filii tui." 4 Respondit mater Dei: "Quomodo intelligis nupcias istas? Edicito propter istam que hec audit!" Respondit Agnes: "Tu vere utrumque mater et virgo et uxor es. 5 Nam pulcherrime facte sunt in te nupcie hora ista, cum Deus homini in te coniunctus est absque confusione et diminucione deitatis. 6 Virginitas quoque et maternitas sociate sunt illeso virginitatis pudore simulque mater et filia facta es tui creatoris. 7 Illum quippe genuisti hodie temporaliter, qui a Patre eternaliter genitus omnia cum Patre operatus est. Nam Spiritus sanctus fuit in te et extra te et circumquaque tecum; qui fecundauit te consencientem nuncio Dei. 8 Ipseque filius Dei, qui hodie natus est de te, eciam fuit in te antequam nuncius suus perueniret ad te. Ideo fac misericordiam cum filia tua! 9 Ipsa enim similis est illi paupercule mulieri, que in conualli nichil habebat nisi modicum viuidum, utputa gallinam vel anserem; que ad dominum, qui in monte vallis habitabat, tantum affecta est, quod quidquid habebat viuidum domino in monte ex caritate offerebat. 10 Cui respondit dominus: 'Superhabundo in omnibus nec tua sunt michi necessaria; sed forte ideo parua tribuis, ut tibi maiora tribuantur?' 11 Cui illa: 'Non,' inquit, 'hec ideo offero, quia tibi sunt necessaria, sed quia me tantillam pauperculam fecisti monti tuo cohabitare, a seruisque tuis honorata sum. 12 Ideo tantillum, quod michi tamen est consolatorium, offero tibi, ut probes, quod facerem maiora, si valerem et ne gracie tue sim ingrata.' 13 Respondit dominus: 'Quia me tanta caritate diligis, ego eleuabo te ad montem meum et dabo tibi et tuis vestes et victum annualem.' 14 Sic nunc est filia tua disposita. Ipsa enim illud solum quod habebat viuidum, id est amorem mundi et filiorum reliquit tibi. Ideo tue pietatis est prouidere ei." 15 Respondit Mater ad sponsam Filii dicens: "Filia, sta stabilis. Ego rogabo filium meum, qui dabit tibi victum annualem et collocabit te in monte, ubi milia milium seruiunt angelorum. 16 Nam si computarentur omnes homines, qui nati sunt ab Adam usque ad nouissimum, qui nasciturus est in fine mundi, plus quam decem angeli inueniuntur pro unoquoque homine. 17 Mundus quippe non est nisi quasi quedam olla; ignis vero subtus ollam et cinis sunt amici mundi; sed amici Dei sunt quasi optimus cibus in olla. 18 Ergo quando mensa parata fuerit, tunc cibus dulcis presentabitur domino, et delectabitur in eo. Olla vero frangetur, sed tamen ignis non extinguetur."

Chapter 12 Verba virginis Matris ad filiam de reuolucione Dei amicorum in hoc mundo, nunc in tribulacionibus spiritualibus, nunc in consolacionibus; et quid sit tribulacio spiritualis et consolacio; et qualiter amici Dei debent gaudere et consolari temporaliter.

{ Mater loquitur: "Amici Dei debent volui in mundo nunc in tribulacione spirituali, nunc consolacione spirituali. Consolacio vero spiritualis est infusio Spiritus sancti, consideracio magnalium operum Dei, admiracio paciencie eius et quando hec omnia delectabiliter opere adimplentur. 2 Tribulacio vero spiritualis est illa, quando contra voluntatem cogitaciones immunde et importune conturbant mentem, quando mens angustiatur de inhonoracione Dei et de dispendio animarum, quando animus ex racionabili causa cogitur temporalibus sollicitudinibus implicari. 3 Sic eciam amici Dei quandoque possunt consolari consolacione temporali, sicut de verbis edificatoriis, de ludo honesto seu de aliis operibus, in quibus nichil detractorium sit aut inhonestum, sicut per exemplum intelligere poteris. 4 Si enim pugnus semper teneretur clausus, aut contraherentur nerui aut manus debilitaretur. Sic est eciam in spiritualibus. Si enim animus staret semper in contemplacione, aut obliuiscens seipsum euanesceret superbia, aut minueretur corona glorie eius. 5 Ideo amici Dei quandoque consolantur Spiritus sancti infusione, quandoque tribulantur Dei permissione, quia per tribulaciones extirpantur radices peccatorum et fructus iusticie radicatur. 6 Verumptamen Deus, qui videt corda et intelligit omnia, moderatur temptaciones amicorum suorum, ut sint eis ad profectum, quia omnia facit et permittit iuste in pondere et mensura. 7 Ergo, quia tu vocata es in spiritum Dei, noli sollicitari de longanimitate Dei, quia scriptum est, quod nemo venit ad Deum nisi Pater traxerit eum. 8 Sicut enim pastor cum fasciculo florum attrahit et allicit oues in domum, postea diligenter claudens domum, licet oues discurrant per ambitum, non tamen habebunt egressum, 9 quia domus munita est parietibus, tectum altum, ianue quoque clause, propter quod oues assuescunt comedere fenum, in tantum quod facte mansuete eciam comedunt fenum de manu pastoris, sic eciam est factum tecum. 10 Illa enim que tibi antea videbantur importabilia et difficilia, iam facta sunt leuia, in tantum quod nichil iam delectat sicut Deus."

Chapter 13 Verba Christi ad sponsam, que lacrime sunt Deo accepte et que non; et de quibus fienda seu eroganda est elemosina pauperibus et pro animabus defunctorum; et de consilio et rogamine Christi ad sponsam.

{ Filius loquitur: "Miraris, cur illum non audio, quem vides habere multas lacrimas et plurima largiri pauperibus pro honore meo. 2 Respondeo tibi ad primum: Vbi duo fontes decurrunt, frequenter contingit, quod in unum conuenientes alterius aqua, que turbida est et lutosa, maculat et deturbat aquam fontis purissimi. Quam factam lutosam quis poterit bibere? 3 Sic est eciam de lacrimis multorum. Quorundam enim lacrime quandoque procedunt ex humiliacione inclinacionis nature, quandoque ex mundi tribulacione et timore inferni. 4 Talium enim lacrime lutose sunt et fetide, quia non procedunt ex caritate Dei. Sed ille lacrime sunt michi dulces, que procedunt ex consideracione beneficiorum Dei et ex consideracione peccatorum suorum et amore ad Deum. 5 Tales lacrime eleuant animam a terrenis in celum et regenerant hominem ad vitam eternam. Nam duplex est generacio, carnalis et spiritualis. 6 Carnalis generacio generat hominem de immundicia ad immundiciam, plorat dampna carnis, sustinet gaudenter labores mundi. Talium filius non est filius lacrimarum, quia per tales lacrimas non acquiritur vita eterna. 7 Sed illa generat filium lacrimarum, que plorat dispendia anime, que sollicita est, ne filius offendat Deum. Talis mater propinquior filio est quam que generat carnaliter, quia per talem generacionem acquiritur beata vita. 8 Ad secundum, scilicet quod tribuit elemosinas pauperibus, respondeo tibi: Si emeres tunicam filio ex pecunia serui tui, numquid de iure non esset tunica eius, qui possidebat pecuniam? Esset utique. 9 Sic eciam est spiritualiter. Nam quicumque grauat subditos suos aut proximos, ut ex eorum pecunia succurrat animabus carorum suorum, plus me ad iram prouocat quam mitigat, quia ablata iniuste proderunt hiis, qui bona iuste antea possidebant, et non pro quibus dantur. 10 Verumptamen, quia iste benefecit tibi, benefaciendum est ei et spiritualiter et corporaliter, spiritualiter fundendo pro eo ad Deum preces, quia nullus credit, quantum Deo placent preces humilium, sicut per exemplum ostendam tibi. 11 Si quis offerret regi magnum pondus argenti, diceretur a circumstantibus: 'Hec est magna presentacio.' Si vero legeret unum Pater Noster regi, derideretur. 12 Sic est econtra apud Deum. Quicumque enim offert pro anima alterius unum Pater noster, accepcius est Deo pondere magno auri, sicut patuit in illo bono Gregorio, qui oracione sua eciam infidelem Cesarem eleuauit ad alciorem gradum. 13 Secundo dicito ei hec verba: 'Quia benefecisti michi, rogo Deum omnium remuneratorem, ut reddat tibi secundum graciam suam.' Item dic ei sic: 'Carissime, unum consulo tibi et unum rogo. 14 Consulo, ut aperias oculos cordis tui, considerando instabilitatem et vanitatem mundi recogitando, quantum refriguerat caritas Dei in corde tuo et quam grauis pena et horrendum iudicium futurum; 15 et attrahe caritatem Dei in cor tuum disponendo omnia tempora tua, bona temporalia et opera affectusque et cogitaciones ad honorem Dei, filiosque tuos trade ordinacioni et disposicioni Dei nichil propter eos de amore Dei minuendo. 16 Secundo rogo, ut in oracionibus tuis impetres, quatenus Deus, qui omnia potest, donet tibi pacienciam et impleat cor tuum sua benedicta caritate.'"

Chapter 14 Verba comfortatiua Christi ad sponsam in timore positam, quod non debeat timere de hiis que vidit et audiuit, quia Spiritus sancti sunt; et quomodo Dyabolus per serpentem et leonem, consolacio Spiritus sancti per linguam designantur; et qualiter sit opponendum Dyabolo.

{ Filius loquitur: "Cur times et sollicitaris ex eo, quod Dyabolus immittit aliqua in verba Spiritus sancti? Numquid aliquando audisti illum conseruare linguam suam sanam, qui eam misit inter dentes leonis commoti? 2 Aut numquid aliquis quandoque suxit mel dulcissimum de cauda serpentis? Nequaquam. Sed quis est leo vel serpens nisi Dyabolus, leo propter maliciam, serpens propter astuciam? Quid vero lingua nisi consolacio Spiritus sancti? 3 Quid namque est linguam ponere inter dentes leonis nisi verba Spiritus sancti, qui in specie lingue apparuit, propter fauorem et laudem humanam dicere? 4 Ergo quicumque laudes Dei ad placendum hominibus loquitur, hic utique mordetur et decipitur a Dyabolo, quia verba illa, quamuis sint Dei, non procedunt de ore caritatis Dei, et lingua, scilicet consolacio Spiritus sancti, auferetur ab eo. 5 Qui vero nichil desiderat nisi Deum, omniaque mundialia sunt ei molesta, nec corpus affectat videre nec audire nisi que sunt Dei, 6 animaque eius in infusione Spiritus sancti letatur, hic talis decipi non potest, quia spiritus malus cedit spiritui bono nec audet ei appropinquare. 7 Quid vero significat mel de cauda serpentis sugere nisi consolacionem Spiritus sancti de suggestionibus Dyaboli sperare? 8 Quod nequaquam fieri potest, quia Dyabolus se magis millies occidi permitteret quam unicum verbum consolatorium daret anime, cuius exitus tenderet ad finem vite. 9 Ergo noli timere. Deus enim, qui incepit bonum tecum, perficiet usque ad finem bonum. Verumptamen scito, quod Dyabolus est quasi canis dimissus de copula, quando videt te non esse in infusione Spiritus sancti, currens ad te cum temptacionibus et suggestionibus suis. 10 Sed si opposueris ei aliquod durum, quod dentes sui vel doleant vel obstupescant, statim resiliet a te nec nocebit tibi. 11 Quid vero est durum opponendum Dyabolo nisi caritas diuina et obediencia mandatorum Dei? 12 Que cum videbit Dyabolus perfecte in te, statim dentes eius, id est conatus eius et voluntas frustrabitur, quia considerat te omnia contraria magis velle pati quam mandatis Dei contraire."

Chapter 15 Verba Christi ad sponsam, cur boni in hac vita tribulantur et mali prosperantur; et quomodo Deus probat per exemplum, quod quandoque promittit temporalia, in quibus subintelliguntur spiritualia; et quare Deus non predixit singula ad certas horas, cum omnes hore et momenta sint ei nota.

{ Filius Dei loquitur: "Miraris, cur amicum Dei honorandum audisti tribulari, inimicum vero Dei audisti honoratum, quem credebas flagellandum, sicut tibi in alia diuina visione dictum fuit. 2 Respondeo tibi: verba mea et spiritualiter et corporaliter intelligi debent. Quid enim est tribulacio mundi nisi preparacio quedam et eleuacio ad coronam? Quid vero prosperitas mundi homini abutenti gracia nisi descensus quidam ad perdicionem? 3 Ergo tribulari in mundo vera est exaltacio ad vitam. Prosperari vero in mundo homini iniusto verus descensus est ad infernum. Ideo ad instruendam pacienciam tuam in verbis Dei dico tibi unum exemplum, 4 quasi mater una esset habens duos filios, quorum unus natus fuit in obscuro carcere, nichil sciens nec audiens nisi tenebras et lac matris. Alius vero natus fuit in tugurio paruo habens cibum humanum, requiem in lecto, seruicium ab ancilla. 5 Ei vero qui in carcere natus fuit dixit mater: 'O, fili, si volueris egredi a tenebris, habebis cibum delicaciorem, lectum molliorem et tuciorem locum.' 6 Quod puer audiens egressus est, quia si mater promisisset sublimiora, scilicet vel currentes equos vel domos eburneas aut latam familiam, non credidisset, 7 quia nichil nouerat nisi tenebras et lac maternum; sic et Deus quandoque parua promittit, in quibus alciora intelligit, ut homo per temporalia addiscat celestia cogitare. 8 Alteri vero filio dixit mater: 'O, fili, quid tibi utilitatis est morari in isto vili tugurio? Audi igitur consilium meum, et proderit tibi. Ego scio duas ciuitates: 9 in prima est habitantibus gaudium interminabile et indicibile honorque sine fine. In secunda est exercicium pugilum, ubi omnes qui pugnant fiunt reges, omnesque qui vincuntur vincunt.' 10 Quod puer audiens et egrediens ad stadium, regressus dixit matri: 'Vidi,' inquit, 'mirabilem ludum in stadio: alii prosternebantur et conculcabantur, 11 alii denudabantur et mortificabantur, attamen omnes tacebant, omnes ludebant, nullusque contra prosternentes se leuauit caput seu manum.' 12 Respondit mater: 'Ciuitas ista quam vidisti non est nisi suburbium ciuitatis glorie. In isto enim suburbio experiri vult Dominus illos, qui fuerint apti intrare ciuitatem glorie; 13 et quos viderit vigilanciores ad certamina, hos in gloria sublimius coronabit. Et propterea in ipso suburbio resident hii qui probaturi sunt illos qui in gloria sunt coronandi. 14 Quod vero vidisti prostratos denudari, verberari et tacere, hoc ideo est, quia vestes nostre maculate sunt ex tenebris tugurii nostri; que ut subtilius mundentur, opus est magno certamine et labore.' 15 Respondit puer: 'Graue est conculcari et tacere. Melius enim iudico redire ad tugurium meum.' 16 Cui mater: 'Si,' inquit, 'manseris in tugurio nostro, orientur ex tenebris nostris et fetoribus vermes et serpentes, quorum auditu horrescet auditus tuus, quorum morsu infrigidabitur omnis virtus tua, quorum cohabitacione malles non fuisse natus.' 17 Quod puer audiens et corporale bonum appetens, quod tamen mater intellexit spiritualiter, factus est animequior et quotidie incitabatur ad coronam. 18 Sic facit et Deus. Nam quandoque promittit et tribuit corporalia, quandoque promittit carnalia, in quibus subintelligit spiritualia, ut et animus per accepta munera incitetur ad feruorem Dei, et per intellectum spiritualem humilietur, ne de se presumat. 19 Sic fecit Deus Israheli. Primo namque promisit et dedit eis temporalia, et cum eis fecit eciam mirabilia, ut per talia erudirentur ad inuisibilia et spiritualia. 20 Deinde facta in eorum intellectu maiori Deitatis cognicione, cum prophetis Deus loquebatur obscura verba et difficilia ad intelligendum, intermiscens quedam consolatoria et gaudiosa, 21 quando scilicet promisit populo reditum ad patriam, pacem perpetuam omniaque ruinosa edificanda. 22 Que omnia promissa licet populus carnalis intellexit et habere ea voluit carnaliter, Deus tamen quedam carnaliter, quedam vero spiritualiter adimplenda presciuit et prefiniuit. 23 Sed poteris querere: Cur Deus, cui omnes hore et momenta nota sunt, non plane et ad certas horas predixit singula? Aut cur alia dixit, alia notauit? 24 Respondeo tibi: Israhel carnalis erat et carnalia sola desiderabat nec inuisibilia nisi per visibilia percipere poterat. Ideo placuit Deo multis modis erudire populum suum, 25 ut creduli promissionum Dei coronarentur sublimius propter fidem, ut proficientes in bono feruerent amplius, ut desidiosi succenderentur ad Deum feruencius, ut transgredientes desisterent peccare liberius, 26 ut tribulati tolerarent miserias suas paciencius, ut laborantes subsisterent delectabilius, ut expectantes per obscuram promissionem sublimius coronarentur. 27 Si enim Deus carnalibus sola spiritualia promisisset, omnes tepuissent ab amore celestium. Si vero sola carnalia promisisset, que tunc differencia fuisset homini et iumento? 28 Sed pius et sapiens Deus, ut homo tamquam moriturus moderate iuste gubernaret corpus suum, dedit ei corporalia; ut autem appeteret celestia, ostendit beneficia et miracula celestia; 29 ut vero timeret peccare, ostendit iudicia sua terribilia et immissiones per angelos malos; ut eciam illuminator promissionum et dator sapiencie expectaretur et desideraretur, obscura et dubia cum consolatoriis intermiscebantur. 30 Sic eciam adhuc hodierna die Deus per similitudines corporales indicat iudicia spiritualia et loquendo corporalem honorem intelligit spiritualem, ut soli Deo omne magisterium tribuatur. 31 Quid enim est honor mundi nisi ventus et labor et diminucio diuine consolacionis? Quid vero est tribulacio nisi preparacio virtutum? 32 Ergo promittere iusto honorem mundi, quid est nisi priuacio commodi spiritualis? Promittere vero tribulaciones mundi, quid est nisi medicamentum et antidotum magne infirmitatis? 33 Propterea, filia, verba Dei multipliciter intelligi possunt, nec tamen ob hoc aliqua in Deo mutabilitas est consideranda, sed sapiencia eius admiranda et formidanda. 34 Nam sicut in prophetis multa dixi corporaliter, que et corporaliter perficiebantur, multa eciam dixi corporaliter, que spiritualiter perficiebantur vel intelligebantur, sic et nunc facio, et quando hec contingunt, causam eorum indicabo tibi."

Chapter 16 Verba virginis ad filiam, quomodo Dyabolus frequenter astute ducit sub deuocionis pelle aliquem vel aliquos inter seruos Dei, ut ipsos perturbet; et quibus indulgencie largiuntur; et quomodo disposicio Ecclesie per anserem et Deus per gallinam designantur; et qui sunt digni Dei pulli vocari.

{ Mater Dei loquitur sponse Christi: "Cur collegistis istum, cuius lingua magniloqua, vita ignota, mores mundiales?" 2 Respondit illa: "Quia," inquit, "credebatur bonus et ne confunderer, si homo lingue note despiceretur. Verumptamen, si Deo displicuisse prescirem, non magis eum quam serpentem collegissem." 3 Cui mater: "Hec," inquit, "voluntas tua bona custodiuit et refrenauit linguam eius et cor, ne vos ad perturbacionem commoueret. Dyabolus quippe astutus adduxit vobis lupum in vellere ouis, ut inueniret occasionem sollicitandi vos et in vos garriendi." 4 Respondit illa: "Nobis apparet, quod sit deuotus et penitens et quod visitat sanctos et dicit se velle abstinere a peccato." 5 Respondit mater: "Vbicumque anser est cum pennis, dic utrum comeditur caro an penne? Nonne penne abhominabiles sunt stomacho, caro vero cibat et comfortat? 6 Sic est et spiritualiter disposicio et constitucio sancte Ecclesie. Est enim quasi anser, in qua est corpus Christi tamquam caro recentissima. 7 Sacramenta sunt quasi interiora anseris, ale vero significant virtutes et actus martirum et confessorum, plume autem notant caritatem et pacienciam sanctorum, sed penne significant indulgencias, quas sancti viri concesserunt et promeruerunt. 8 Ergo omnis qui venit ad indulgencias ea intencione, ut a peccatis prioribus absoluatur et tamen ut remaneat in priori viciosa consuetudine, 9 hic quidem habet pennas anseris, de quibus nec cibatur nec comfortatur anima, sed solummodo, si sumantur, operantur ad reieccionem. 10 Qui vero eo animo veniunt ad indulgencias, ut deinceps fugiant peccata, ut iniuste ablata restituant, ut lesis iniuste satisfaciant, ut unum obulum cum turpi lucro non acquirant, 11 ut ad unum diem viuere non velint nisi secundum velle Dei, ut in aduersitate et prosperitate Deo voluntatem suam submittant, ut honores mundi et amicicias eius fugiant, hic quidem talis habebit remissionem peccatorum similisque est angelo Dei in conspectu Dei. 12 Ei vero qui gaudet de absolucione peccatorum priorum nec tamen habet voluntatem relinquendi priores vanitates et inordinatas mentis sue affecciones, sed iniuste acquisita vult retinere, 13 mundum in se et in suis diligere, de humilitate erubescere, consuetudines prauas non fugere, carnem suam a superfluis non restinguere, huic quidem valent penne, id est indulgencie, ad reieccionem, id est ad obtinendam contricionem et confessionem, 14 quibus eicitur peccatum et acquiritur gracia Dei euolabitque quasi pennis quibusdam de manu Dyaboli in sinum Dei, si tamen ad hec obtinenda personaliter cum bona voluntate velit cooperari." 15 Respondit illa: "O, mater misericordie, ora pro isto, ut graciam inueniat in conspectu filii tui!" 16 Cui illa: "Spiritus sanctus," inquit, "visitat eum sed aliquid quasi petra iacet ante cor eius prohibens, ne gracia Dei ingrediatur. Deus quippe est quasi gallina calefaciens oua, de quibus fiunt viuentes pulli. 17 Omnia itaque oua que subtus gallinam sunt recipiunt calorem eius, non autem alia circumiacencia, nec mater frangit testam oui, in qua pullus concipitur, sed ipse pullus rostro suo temptat frangere. Quod videns mater illi pullo calidiorem locum preparat, ubi subsistat. 18 Sic Deus omnes cum gracia sua visitat; eos vero qui sic cogitant: 'Nos,' inquiunt, 'abstinere volumus a peccato et inquantum possumus conari volumus ad perfeccionem,' hos visitat Spiritus sanctus frequencius, ut perfeccius possint. 19 Qui vero omnem voluntatem suam committunt Deo, nolentes nec minima facere contra amorem Dei, sed sequuntur eos, quos viderint tendere ad perfecciora, et stant humilium hominum consilio reluctantes discrete motibus carnis sue, 20 hos quasi gallina pullos subicit sibi Deus, faciendo eis iugum suum leue et consolando eos in difficultatibus suis. 21 Qui vero propriam sequuntur voluntatem, cogitantes modica bona que faciunt esse digna apud Deum mercede nec conantur ad maiorem perfeccionem, 22 sed stant in hiis que mentem delectant, excusantes fragilitatem suam exemplis aliorum et leuigantes culpas suas peruersitatibus aliorum, 23 tales non fiunt pulli Dei, quia voluntatem non habent frangere duriciam et vanitatem cordis sui; sed si possent, vellent magis diu vivere, ut in peccato diu possent perseuerare. 24 Non fecit sic ille bonus Zacheus, non sic Magdalena: sed quia in omnibus membris offenderant Deum, omnia membra dederunt ei ad satisfaciendum ei pro offensis; 25 et quia ad mundi honores ascenderunt mortaliter, descenderunt in eius contemptum humiliter, quia difficile est Deum et mundum simul diligere, nisi fuerit sicut animal illud, quod oculos habebat ante et retro; 26 et talis, quantumcumque sollicitus est, tribulabitur tamen. Qui autem tales sunt sicut [eiusmodi] Zacheus et Magdalena, tuciorem partem elegerunt." 27 Hic aduocatus Osgocie venit ad annum iubileum plus ex timore quam amore, de quo loquitur Christus in Roma: "Omnis qui euaserit periculum aliquod, cauendum est, ne recidiuet in priora. Nam naute eciam in portu nimium confidentes periclitantur. 28 Ideo iste caueat, ne veniat ad priorem statum officii sui; alioquin, nisi cauerit, amittet desiderabilia, congregata venient ad extraneos, filii non recipient hereditatem, et ipse non sine dolore apud alienos morietur." 29 Hic rediens factus est iterum exactor, et omnia ita euenerunt.

Chapter 17 Informacio optima sancte Agnetis ad filiam ad bene et laudabiliter viuendum et ad malam vitam et Deo ingratam precauendum; in qua fortitudo et paciencia per currum, per quatuor vero rotas designantur iste quatuor virtutes: perfecte omnia relinquere propter Deum, humilitas et Deum sapienter diligere carnemque discrete refrenare; et ponuntur quedam alia de religiosis.

Mosaic apse detail of St Agnes, Rome, seen and loved by St Birgitta. See also Chapter 20 .

{ Agnes loquitur sponse Christi: "Vidisti," inquit, "dominam Superbiam in curru superbie hodie?" Cui sponsa respondit: "Vidi," inquit, "et tabescebam, quia caro et sanguis, puluis et stercus se ibi laudari querit, ubi merito debet se humiliare. 2 Quid enim est talis ostentacio nisi prodiga donorum Dei consumpcio, vulgi admiracio, iustorum tribulacio, pauperum desolacio, Dei prouocacio, suiipsius obliuio, iudicii futuri grauior diiudicacio et dispendium animarum?" 3 Respondit Agnes: "Gaude, filia, quia a talibus erepta es. Propterea et describere tibi currum quendam volo, in quo te secure poteris reclinare. Currus itaque in quo sedere debes est fortitudo et paciencia in tribulacionibus. 4 Cum enim homo carnem refrenare ceperit et totam voluntatem suam Deo committere, aut sollicitat mentem superbia, que hominem eleuat a se et supra se, quasi similis sit Deo et hominibus iustis, 5 aut certe frangit eum impaciencia et indiscrecio, ut vel redeat ad solita vel deficiat in viribus, ut ineptus sit in labore Dei. 6 Propterea est opus paciencia discreta, ut nec impaciens retrocedat nec indiscrete perseueret, sed in viribus et temporibus se conformet. 7 Prima vero rota currus istius est voluntas perfecta omnia relinquendi propter Deum nilque desiderare nisi Deum. 8 Nam sunt multi, qui temporalia relinquunt eo fine, ut aduersitatibus careant et tamen nichil eis desit ad utilitatem et voluptatem. 9 Quorum rota non est bene ductilis et versatilis, quia cum pungit paupertas, desiderant sufficienciam; cum grauat aduersitas, requirunt prospera; 10 cum temptat eos deieccio, murmurant de disposicione diuina et affectant honores; cum precipiuntur contraria, querunt proprias libertates. 11 Ergo illa voluntas est Deo placita, que nichil de suo habere desiderat nec in prosperitate nec in aduersitate. 12 Secunda rota est humilitas, qua homo reputat se ad omnia bona indignum ponens ante oculos suos omni hora peccata sua, reum se existimando in conspectu Dei. 13 Tercia rota est diligere Deum sapienter. Ille plane sapienter diligit, qui seipsum circumspiciendo odit vicia sua, qui contristatur de peccatis proximorum et parentum suorum, 14 letatur vero de spirituali eorum profectu ad Deum, qui amicum suum non optat viuere ad utile et commodum suum proprium, sed ut Deo seruiat, timetque ei plus de mundano processu, ne forte offendat Deum. 15 Talis ergo est sapiens dileccio odiendo vicia, non fouendo propter fauorem vel honorem eosque plus diligendo, quos in amore Dei viderit feruenciores. 16 Quarta rota est refrenacio discreta carnis. Quicumque enim est in coniugio et cogitat sic: 'Ecce,' inquit, 'trahit me caro inordinate. Si vixero secundum carnem, scio pro certissimo, quod irascitur conditor carnis, qui plagare potest et infirmare, qui occidet et iudicabit. 17 Ideo ob amorem et timorem Dei refrenare volo beniuole carnem meam, viuere modo debito et ordinato ad honorem Dei.' Quicumque taliter cogitat petens adiutorium Dei, eius rota accepta erit Deo. 18 Si vero religiosus est et cogitat sic: 'Ecce trahit me caro ad deliciosa, offert se eciam locus, tempus et bona et etas ad delectandum, attamen adiutorio Dei nolo peccare propter professionem sanctam et momentaneum delectacionis bonum. 19 Magnum quippe est quod voui Deo: pauper ingressus sum, pauperior egrediar, iudicium de cunctis sum subiturus. 20 Ideo, ne offendam Deum meum, ne scandalizem proximum meum, ne meipsum faciam periurum, abstinere volo.' Talis abstinencia digna est mercede magna. 21 Si vero aliquis est in honore et deliciis et cogitat sic: 'Ecce ego habundo in omnibus, et pauper deficit, et tamen unus Deus est omnium. Quid promerui ego et quid demeruit ille? Quid vero est caro nisi cibus vermium? 22 Quid vero tot delicie nisi nausee et occasio infirmitatis, perdicio temporis et peccati inductiuum? Ideo refrenabo carnem meam, ne in ea vermes lasciuiant, ne grauius iudicium subeam, ne tempus penitencie inaniter expendam, 23 et si forte caro male educata non poterit faciliter flecti ad grossiora, ut pauper subtraham ei (tamen paulatiue) delicaciora aliqua, sine quibus bene potest subsistere, ut necessitatem habeat non superfluitatem.' 24 Quicumque ergo sic cogitat et faciendo conatur, quantum potest, hic et confessor et martir vocari potest, quia martirii genus est delicias habere et deliciis non uti, in honore esse et honorem contempnere, magnum esse apud homines et minima sentire de seipso. Itaque talis rota multum placet Deo. 25 Ecce, filia, currum figuraui tibi, cuius angelus tuus est auriga, si tamen frenum eius et iugum a collo non excusseris, id est si inspiraciones eius salubres non dimiseris, sensus tuos et cor tuum ad inania et scurrilia relaxando. 26 Nunc eciam currum, in quo domina illa sedebat, dicere tibi volo. Currus plane impaciencia eius est, scilicet contra Deum et contra proximum et contra seipsam: 27 contra Deum iudicando occulta iudicia eius, quia non prosperatur ad votum; malignando contra proximum, quia non consequitur bona eius; impaciens quoque in seipsam est occulta cordis sui impacienter ostendendo. 28 Huius currus rota prima superbia est preferendo se aliis et alios iudicando, contempnendo humiles et honores ambiendo. 29 Secunda rota est inobediencia preceptorum Dei, que inducit in cor eius excusacionem infirmitatis sue, leuigacionem culpe sue, presumpcionem cordis malicieque defensionem. 30 Tercia rota est cupiditas mundialium, que inducit ei prodigalitatem in expendendo que habet, negligenciam et obliuionem sui et futurorum, anxietatem cordis, tepiditatem ad amorem Dei. 31 Quarta rota est suiipsius amor, per quem excludit a se Dei sui reuerenciam et timorem, finemque suum et iudicium non attendit. 32 Huius currus auriga est Dyabolus, qui eam ad omnia que ipse miserit in cor eius facit hylarem et audacem. Duo vero equi, qui trahunt currum, spes est longe vite et voluntas peccandi usque in finem. 33 Frenum vero pudor confessionis est. Qui quidem pudor sic per spem longe vite et voluntatem perseuerandi in peccato trahit animum a recto tramite et in peccato sic onerat, 34 quod nec terrore nec pudore nec ammonicione surgere potest; sed cum stare firmiter se credit, nisi iuuante gracia Dei descendet in profundum." 35 Item loquitur Christus de eadem domina: "Hec est vippera que linguam habet meretricam, fel draconum in corde, venenum amarissimum in carne. Ideo oua eius erunt venenosa. Felices erunt qui non experiuntur onus eorum."

Chapter 18 Verba laudis filie ad virginem gloriosam et responsio grata virginis ad filiam, in qua filie per virginem gracie plurime de se et apostolorum et sanctorum conceduntur et multa alia bona.

" {O , dulcis Maria," inquit sponsa, "benedicta sis tu eterna benediccione, quia virgo ante partum, virgo post partum, virgo cum sponso, virgo eciam indubitata dubitante sponso. 2 Propterea benedicta sis tu, quia mater et virgo, quia sola Deo carissima, quia pre omnibus angelis purissima, quia sola cum apostolis fide plenissima, 3 quia sola dolore cordis amarissima, quia pre confessoribus abstinencia clarissima, quia pre virginibus omnibus excellentissima continencia et castitate. 4 Ideo benedicant te omnia superiora et inferiora, quia per te Deus creator factus est homo, per te iustus inuenit graciam, peccator indulgenciam, mortuus vitam, exul rediit ad patriam suam." 5 Respondit virgo: "Scriptum est, quod Petro reddente testmonium filio meo, quod esset filius Dei, responsum est ei: 'Beatus es, Symon, quia caro et sanguis non reuelauit tibi.' 6 Sic dico ego nunc: Hanc salutacionem non reuelauit tibi carnalis anima tua, sed ille qui erat sine principio et est sine fine. Propterea tu esto humilis, et ego ero tibi misericors; 7 Iohannes baptista, ut promisit, erit tibi dulcis; Petrus vero erit tibi mitis; Paulus autem fortis quasi gigas. Tunc quoque Iohannes baptista dicturus est tibi: 'Filia, sede in genu!' 8 Petrus vero dicet: 'O, filia, aperi os tuum, et cibabo te cibo dulcedinis!' Paulus vero induet te et armabit armis caritatis. Ego vero, que Mater sum, presentabo te filio meo. 9 Verumptamen, filia, ista poteris eciam intelligere spiritualiter. Nam in Iohanne, qui interpretatur gracia Dei, notatur obediencia vera. Ipse quippe fuit et est dulcis: 10 Iohannes, dulcis parentibus propter mirabilem graciam, dulcis hominibus propter singularem predicacionem, dulcis Deo propter vite sanctitatem et obedienciam. 11 Obediuit denique in iuuentute, obediuit in prosperis et aduersis, obediuit et humiliter stetit cum honorari posset, obediuit et in morte. 12 Ergo obediencia dicit: 'Sede in genu!' Id est, ascende ad humilia et habebis sublimia, relinque amara et obtinebis dulcia, 13 relinque propriam voluntatem, si vis esse paruula, contempne terrena et eris celestis, contempne superflua et habebis habundanciam spiritualem. 14 In Petro vero notatur fides sancta: fides sancte Ecclesie. Sicut enim Petrus stabilis permansit usque in finem, sic et fides sancte Ecclesie sine fine stabilis permanebit. 15 Ergo Petrus, id est fides sancta, dicit: 'Aperi os, et habebis cibum optimum!' Id est: aperi intellectum anime tue et in sancta Ecclesia inuenies cibum dulcissimum, 16 id est ipsum corpus dominicum in sacramento altaris, nouam quoque legem et veterem, explanaciones doctorum, pacienciam martirum, humilitatem confessorum, virginum castimoniam omniumque virtutum fundamentum. 17 Itaque fidem sanctam quere in Ecclesia sancti Petri, quesitamque memoriter retine et operibus consumma. 18 In Paulo vero notatur paciencia. Ipse enim fuit feruens contra impugnantes fidem sanctam, gaudens in tribulacionibus, longanimis in spe, paciens in infirmitatibus, 19 compassiuus cum dolentibus, humilis in virtutibus, hospitalis in pauperes, misericors ad peccantes, magister et doctor omnium, perseuerans usque ad finem in Dei caritate. 20 Ergo Paulus id est paciencia armabit te armis virtutum, quia paciencia vera fundata et roborata exemplis et paciencia Christi et sanctorum eius accendit caritatem Dei in corde, 21 succendit animum ad agenda forcia, reddit hominem humilem, mitem, misericordem, feruentem ad celestia, sollicitum sui ipsius, perseuerantem in inceptis. 22 Itaque omnem hominem, quem obediencia nutrit in genu humilitatis, fides cibat cibo dulcedinis, paciencia vestit armis virtutum, hunc ego mater misericordie introduco ad filium meum, qui eum coronabit corona dulcedinis sue. 23 In ipso enim est fortitudo inexcogitabilis, sapiencia incomparabilis, virtuositas indicibilis, caritas admirabilis. Ideo et nullus rapiet eum de manu sua. 24 Verumptamen, filia, quamuis tibi loquor, per te tamen omnes intelligo, qui fidem sanctam sequuntur operibus caritatis. Sicut enim in uno homine Israel omnes Israelite intelligebantur, sic per te omnes veri fideles intelliguntur."

Chapter 19Verba filie ad Dominam de virtute et laude sue pulchritudinis; et de responsione virginis sui laudem confirmante; et qualiter Filius virginem Matrem comparat aurifabro.

" {O , dulcis Maria, pulchritudo noua, pulchritudo clarissima! Veni in adiutorium michi tu, ut deformitas mea depuretur caritasque accendatur! Tria enim dat pulchritudo tua capiti. 2 Purgat primo memoriam, ut verba Dei suauiter ingrediantur; secundo, ut audita delectabiliter teneantur; tercio ut ad proximum ardenter diffundantur. Tria eciam pulchritudo tua prestat cordi. 3 Primo aufert onus durissimum accidie, si tua consideretur caritas et humilitas; secundo dat oculis lacrimas, si tua attenditur paupertas et paciencia; tercio dat cordi internum feruorem dulcedinis, si sinceriter recolitur memoria tue pietatis. 4 Vere, Domina, tu es pulchritudo preciosissima, pulchritudo desiderantissima, quia infirmis data es in auxilium, tribulatis in solacium, omnibus in mediatricem. 5 Ergo omnes qui audierunt te nascituram, et quicumque sciunt te iam natam, bene clamare possunt: 'Veni, pulchritudo clarissima, et illumina tenebras nostras; veni, pulchritudo preciosissima, et aufer obprobrium nostrum; 6 veni, pulchritudo suauissima, et mitiga amaritudinem nostram; veni, pulchritudo potentissima, et dissolue captiuitatem nostram; veni, pulchritudo honestissima, et dele feditatem nostram!' 7 Ergo benedicta et venerabilis sit talis et tanta pulchritudo, quam omnes videre optabant patriarche, de qua omnes cecinerunt prophete, de qua omnes electi gaudent!" 8 Respondit Mater: "Benedictus sit Deus, pulchritudo mea, qui dedit tibi talia verba loqui! Propterea dico tibi, quod pulchritudo antiquissima, eterna et pulcherrima, que fecit et creauit me, comfortabit te; 9 pulchritudo vetustissima et noua innouans omnia, que fuit in me et processit de me, docebit te mirabilia; pulchritudo desiderantissima delectans et letificans omnia inflammabit animam tuam caritate sua. 10 Propterea confide in Deo. Cum enim pulchritudo celestis apparuerit, omnis pulchritudo terrena confundetur et reputabitur quasi stercus." 11 Deinde ait filius Dei ad matrem: "O, benedicta mater, tu es similis aurifabro, qui preparat opus pulchrum. Omnes qui viderint opus congratulantur et tunc vel lapides preciosos aut aurum offerunt, ut opus perficiatur. 12 Sic tu, dilecta mater, omni conanti surgere ad Deum tribuis auxilium, et neminem relinquis vacuum a consolacione tua. Propterea bene vocari poteris sanguis cordis Dei. 13 Sicut enim sanguine viuificantur et roborantur omnia membra corporis, sic per te omnes viuificantur a peccato et fructuosiores fiunt ad Deum."

Chapter 20 Informacio sancte Agnetis ad filiam de non retrocedendo et de non plus debito procedendo et de modo tenendo in abstinenciis incipiendis vel inceptis; et que continencia sit Deo acceptabilis.

{ Agnes loquitur: "Filia, sta stabilis et non retrocedas, quia serpens mordens iacet ante talos. Nec eciam plus debito procedas, quia cuspis lancee acute ante te stat, a qua, si plus iusto processeris, vulneraberis. 2 Quid vero est retrocedere nisi penitere in temptacionibus assumpisse austeriora et salubria et velle ad consueta redire, delectari mente in sordidis cogitacionibus? 3 Talia, si menti placent, obscurant omnia bona paulatimque retrahunt ab omni bono. Nec eciam debes plus debito procedere, id est ultra vires te affligere aut alios supra naturam tuam in bonis operibus imitari, 4 quia ab eterno disposuit Deus operibus caritatis et humilitatis aperiri peccatoribus celum, seruata in omnibus mensura et discrecione. 5 Nunc autem