TERENCE (PUBLIUS TERENTIUS AFER)
EVNVCHVS
186-159
B.C., Second Century Before Christ
INCIPIT EVNVCHVS TERENTI
ACTA
LVDIS MEGALENSIBVS L. POSTVMIO ALBINO L. CORNELIO MERVLA AEDILIBVS
CVRVLIBVS
EGERE L. AMBIVIVS TVRPIO L. ATILIVS PRAENESTINVS MODOS FECIT FLACCVS
CLAVDI
TIBIIS DVABVS DEXTRIS GRAECA MENANDRV FACTA II M. VALERIO C. FANNIO COS.
PERIOCHA
C. SVLPICI APOLLINARIS
Sororem falso dictitatam
Thaidis
id ipsum ignorans miles
advexit
Thraso
ipsique donat. erat haec civis
Attica.
eidem eunuchum, quem emerat,
tradi iubet
Thaidis amator Phaedria ac rus
ipse abit
Thrasoni oratus biduum
concederet.
ephebus frater Phaedriae
puellulam
cum deperiret dono missam
Thaidi,
ornatu eunuchi induitur
(suadet
Parmeno):
intro ut iit, vitiat virginem.
sed Atticus
civis repertus frater eius
conlocat
vitiatam ephebo; Phaedriam
exorat
Thraso.
PERSONAE
PHAEDRIA
ADVLESCENS
ANTIPHO ADVLESCENS
PARMENO
SERVOS
DORIAS ANCILLA
THAIS
MERETRIX
DORVS EVNVCHVS
GNATHO
PARASITVS
SANGA SERVOS
CHAEREA
ADVLESCENS
SOPHRONA NVTRIX
THRASO
MILES
SENEX (DEMEA seu LACHES)
PYTHIAS ANCILLA
CHREMES ADVLESCENS
PROLOGVS
Si quisquamst qui placere
se
studeat bonis
quam plurimis et minime multos
laedere,
in is poeta hic nomen
profitetur
suom.
tum siquis est qui dictum in
se inclementius
existumarit esse, sic existumet
responsum, non dictum esse,
quia laesit prior.
qui bene vortendo et easdem
scribendo male
ex Graecis bonis Latinas fecit
non bonas,
idem Menandri Phasma nuper
dedit,
atque in Thesauro scripsit
causam
dicere
prius unde petitur, aurum qua
re sit suom,
quam illic qui petit, unde is
sit thesaurus sibi
aut unde in patrium monumentum
pervenerit.
dehinc ne frustretur ipse se
aut sic cogitet
"defunctus iam sum, nil est
quod dicat mihi":
is ne erret moneo, et desinat
lacessere.
habeo alia multa quae nunc
condonabitur,
quae proferentur post si
perget
laedere
ita ut facere instituit. quam
nunc acturi sumus
Menandri Eunuchum, postquam
aediles emerunt,
perfecit sibi ut inspiciundi
esset copia.
magistratus quom ibi adesset
occeptast agi.
exclamat furem, non poetam
fabulam
dedisse et nil dedisse
verborum
tamen:
Colacem esse Naevi, et Plauti
veterem fabulam;
parasiti personam inde ablatam
et militis.
si id est peccatum, peccatum
inprudentiast
poetae, non quo furtum facere
studuerit.
id ita esse vos iam iudicare
poteritis.
Colax Menandrist: in east
parasitus
Colax
et miles gloriosus: eas se non
negat
personas transtulisse in
Eunuchum
suam
ex Graeca; sed eas fabulas
factas
prius
Latinas scisse sese id vero
pernegat.
quod si personis isdem huic
uti non licet:
qui magis licet currentem
servom
scribere,
bonas matronas facere,
meretrices
malas,
parasitum edacem, gloriosum
militem,
puerum supponi, falli per
servom
senem,
amare odisse suspicari? denique
nullumst iam dictum quod non
dictum sit prius.
qua re aequom est vos
cognoscere
atque ignoscere
quae veteres factitarunt si
faciunt novi.
date operam, cum silentio
animum
attendite,
ut pernoscatis quid sibi
Eunuchus
velit.
ACTVS I
Phaedria
Adulescens.
Quid igitur faciam? non eam
ne nunc quidem
quom accersor ultro? an potius
ita me comparem
non perpeti meretricum
contumelias?
exclusit; revocat: redeam? non
si me obsecret.
Parmeno
Servos.
siquidem hercle possis, nil
prius neque fortius.
verum si incipies neque
pertendes
gnaviter
atque, ubi pati non poteris,
quom nemo expetet,
infecta pace ultro ad eam
venies
indicans
te amare et ferre non posse:
actumst, ilicet,
peristi: eludet ubi te victum
senserit.
proin tu, dum est tempus,
etiam
atque etiam cogita,
ere: quae res in se neque
consilium
neque modum
habet ullum, eam consilio
regere
non potes.
in amore haec omnia insunt
vitia:
iniuriae,
suspiciones, inimicitiae,
indutiae,
bellum, pax rursum: incerta
haec si tu postules
ratione certa facere, nihilo
plus agas
quam si des operam ut cum
ratione
insanias.
et quod nunc tute tecum iratus
cogitas
"egon illam, quae illum, quae
me, quae non . . ! sine modo,
mori me malim: sentiet qui vir
siem":
haec verba una mehercle falsa
lacrimula
quam oculos terendo misere vix
vi expresserit,
restinguet, et te ultro
accusabit,
et dabis
ultro supplicium.
Phaedria.
o indignum facinus! nunc ego
et illam scelestam esse et me
miserum sentio:
et taedet et amore ardeo, et
prudens sciens,
vivos vidensque pereo, nec
quid
agam scio.
Parmeno.
quid agas? nisi ut te redimas
captum quam queas
minimo; si nequeas paullulo,
at quanti queas;
et ne te adflictes.
Phaedria.
itane suades?
Parmeno.
si sapis,
neque praeter quam quas ipse
amor molestias
habet addas, et illas quas
habet
recte feras.
sed eccam ipsa egreditur,
nostri
fundi calamitas;
nam quod nos capere oportet
haec intercipit.
I.ii
Thais
Meretrix.
Miseram me, vereor ne illud
gravius Phaedria
tulerit neve aliorsum atque
ego feci acceperit,
quod heri intro missus non est.
Phaedria.
totus, Parmeno,
tremo horreoque, postquam
aspexi
hanc.
Parmeno.
bono animo es:
accede ad ignem hunc, iam
calesces
plus satis.
Thais.
quis hic loquitur? ehem tun
hic eras, mi Phaedria?
quid hic stabas? quor non
recta
intro ibas?
Phaedria.
ceterum
de exclusione verbum nullum?
Thais.
quid taces?
Phaedria.
sane quia vero haec mihi
patent
semper fores
aut quia sum apud te primus.
Thais.
missa istaec face.
Phaedria.
quid "missa"? o Thais, Thais,
utinam esset mihi
pars aequa amoris tecum ac
pariter
fieret,
ut aut hoc tibi doleret itidem
ut mihi dolet
aut ego istuc abs te factum
nihili penderem!
Thais.
ne crucia te obsecro, anime
mi, mi Phaedria.
non pol quo quemquam plus amem
aut plus diligam
eo feci; sed ita erat res,
faciundum
fuit.
Parmeno.
credo, ut fit, misera prae
amore
exclusti hunc foras.
Thais.
sicin agis, Parmeno? age; sed
huc qua gratia
te accersi iussi, ausculta.
Phaedria.
fiat.
Thais.
dic mihi
hoc primum, potin est hic
tacere?
Parmeno.
egon? optume.
verum heus tu, hac lege tibi
meam adstringo fidem:
quae vera audivi taceo et
contineo
optume;
sin falsum aut vanum aut
finctumst,
continuo palamst:
plenus rimarum sum, hac atque
illac perfluo.
proin tu, taceri si vis, vera
dicito.
Thais.
Samia mihi mater fuit: ea
habitabat
Rhodi.
Parmeno.
potest taceri hoc.
Thais.
ibi tum matri parvolam
puellam dono quidam mercator
dedit
ex Attica hinc abreptam.
Phaedria.
civemne?
Thais.
arbitror;
certum non scimus: matris
nomen
et patris
dicebat ipsa: patriam et signa
cetera
neque scibat neque per aetatem
etiam potis erat.
mercator hoc addebat: e
praedonibus,
unde emerat, se audisse
abreptam
e Sunio.
mater ubi accepit, coepit
studiose
omnia
docere, educere, ita uti si
esset filia.
sororem plerique esse
credebant
meam.
ego cum illo, quocum tum uno
rem habebam hospite,
abii huc: qui mihi reliquit
haec quae habeo omnia.
Parmeno.
utrumque hoc falsumst: effluet.
Thais.
qui istuc?
Parmeno.
quia
neque tu uno eras contenta
neque
solus dedit;
nam hic quoque bonam magnamque
partem ad te attulit.
Thais.
itast; sed sine me pervenire
quo volo.
interea miles qui me amare
occeperat
in Cariamst profectus; te
interea
loci
cognovi. tute scis postilla
quam intumum
habeam te et mea consilia ut
tibi credam omnia.
Phaedria.
ne hoc quidem tacebit Parmeno.
Parmeno.
oh dubiumne id est?
Thais.
hoc agite, amabo. mater mea
illic mortuast
nuper; quorus frater
aliquantum
ad remst avidior.
is ubi esse hanc forma videt
honesta virginem
et fidibus scire, pretium
sperans
ilico
producit, vendit. forte
fortuna
adfuit
hic meus amicus: emit eam dono
mihi
inprudens harum rerum
ignarusque
omnium.
is venit: postquam sensit me
tecum quoque
rem habere, fingit causas ne
det sedulo:
ait, si fidem habeat se iri
praepositum tibi
apud me, ac non id metuat, ne,
ubi acceperim,
sese relinquam, velle se illam
mihi dare;
verum id vereri. sed ego
quantum
suspicor,
ad virginem animum adiecit.
Phaedria.
etiamne amplius?
Thais.
nil; nam quaesivi. nunc ego
eam, mi Phaedria,
multae sunt causae quam ob rem
cupio abducere:
primum quod soror est dicta;
praeterea ut suis
restituam ac reddam. sola sum;
habeo hic neminem
neque amicum neque cognatum:
quam ob rem, Phaedria,
cupio aliquos parere amicos
beneficio meo.
id amabo adiuta me, quo id
fiat
facilius:
sine illum priores partis
hosce
aliquot dies
apud me habere. nil respondes?
Phaedria.
pessuma,
egon quicquam cum istis factis
tibi respondeam?
Parmeno.
eu noster, laudo: tandem
perdoluit:
vir es.
Phaedria.
aut ego nescibam quorsum tu
ires? "parvola
hinc est abrepta; eduxit mater
pro sua;
soror dictast; cupio abducere,
ut reddam suis":
nempe omnia haec nunc verba
huc redeunt denique:
ego excludor, ille--recipitur.
qua gratia?
nisi si illum plus amas quam
me et istam nunc times
quae advectast ne illum talem
praeripiat tibi.
Thais.
ego id timeo?
Phaedria.
quid te ergo aliud sollicitat?
cedo.
num solus ille dona dat? num
ubi meam
benignitatem sensisti in te
claudier?
nonne ubi mi dixti cupere te
ex Aethiopia
ancillulam, relictis rebus
omnibus
quaesivi? porro eunuchum dixti
velle te,
quia solae utuntur is reginae;
repperi,
heri minas viginti pro ambobus
dedi.
tamen contemptus abs te haec
habui in memoria:
ob haec facta abs te spernor?
Thais.
quid istic, Phaedria?
quamquam illam cupio abducere
atque hac re arbitror
id fieri posse maxume, verum
tamen
potius quam te inimicum
habeam,
faciam ut iusseris.
Phaedria.
utinam istuc verbum ex animo
ac vere diceres
"potius quam te inimicum
habeam"!
si istuc crederem
sincere dici, quidvis possem
perpeti.
Parmeno.
labascit victus uno verbo quam
cito!
Thais.
ego non ex animo misera dico?
quam ioco
rem voluisti a me tandem, quin
perfeceris?
ego impetrare nequeo hoc abs
te, biduom
saltem ut concedas solum.
Phaedria.
siquidem biduom:
verum ne fiant isti viginti
dies.
Thais.
profecto non plus biduom aut
. .
Phaedria.
"aut" nil moror.
Thais.
non fiet: hoc modo sine te
exorem.
Phaedria.
scilicet
faciundumst quod vis.
Thais.
merito te amo, bene facis.
Phaedria.
rus ibo: ibi hoc me macerabo
biduom.
ita facere certumst: mos
gerundust
Thaidi.
tu, Parmeno, huc fac illi
adducantur.
Parmeno.
maxume.
Phaedria.
in hoc biduom, Thais, vale.
Thais.
mi Phaedria,
et tu. numquid vis aliud?
Phaedria.
egone quid velim?
cum milite istoc praesens
absens
ut sies;
dies noctesque me ames, me
desideres,
me somnies, me exspectes, de
me cogites,
me speres, me te oblectes,
mecum
tota sis:
meus fac sis postremo animus
quando ego sum tuos.--
Thais.
me miseram, forsitan hic mihi
parvam habeat fidem
atque ex aliarum ingeniis nunc
me iudicet.
ego pol, quae mihi sum
conscia,
hoc certo scio
neque me finxisse falsi
quicquam
neque meo
cordi esse quemquam cariorem
hoc Phaedria.
et quidquid huius feci causa
virginis
feci; nam me eius fratrem
spero
propemodum
iam repperisse, adulescentem
adeo nobilem;
et is hodie venturum ad me
constituit
domum.
concedam hinc intro atque
exspectabo
dum venit.
ACTVS II
Phaedria.
Fac, ita ut iussi, deducantur
isti.
Parmeno.
faciam.
Phaedria.
at diligenter.
Parmeno.
fiet.
Phaedria.
at
mature.
Parmeno.
fiet.
Phaedria.
satine hoc mandatumst tibi?
Parmeno.
ah
rogitare, quasi difficile sit!
utinam tam aliquid invenire
facile possis, Phaedria,
quam hoc peribit.
Phaedria.
ego quoque una pereo, quod mist carius;
ne istuc tam iniquo patiare
animo.
Parmeno.
minime: qui effectum dabo.
sed numquid aliud imperas?
Phaedria.
munus nostrum ornato verbis,
quod poteris, et istum aemulum,
quod poteris, ab ea pellito.
Parmeno.
memini, tam etsi nullus moneas.
Phaedria.
ego rus ibo atque ibi manebo.
Parmeno.
censeo.
Phaedria.
sed heus tu.
Parmeno.
quid vis?
Phaedria.
censen posse me obfirmare et
perpeti ne redeam interea?
Parmeno.
tene? non hercle arbitror;
nam aut iam revortere aut mox
noctu te adiget horsum insomnia.
Phaedria.
opus faciam, ut defetiger
usque,
ingratiis ut dormiam.
Parmeno.
vigilabis lassus: hoc plus
facies.
Phaedria.
abi, nil dicis, Parmeno.
eiciunda hercle haec est
mollities
animi; nimis me indulgeo.
tandem non ego illam caream,
si sit opus, vel totum triduom?
Parmeno.
hui
univorsum triduom? vide quid
agas.
Phaedria.
stat sententia.--
Parmeno.
di boni, quid hoc morbist?
adeon
homines inmutarier
ex amore ut non cognoscas
eundem
esse! hoc nemo fuit
minus ineptus, magis severus
quisquam nec magis continens.
sed quis hic est qui huc
pergit?
attat hicquidem est parasitus Gnatho
militis: ducit secum una
virginem
dono huic. papae
facie honesta! mirum ni ego
me turpiter hodie hic dabo
cum meo decrepito hoc eunucho.
haec superat ipsam Thaidem.
II.ii
Gnatho
Parasitus.
Di inmortales, homini homo
quid
praestat? stulto intellegens
quid inter est? hoc adeo ex
hac re venit in mentem mihi:
conveni hodie adveniens
quendam
mei loci hinc atque ordinis,
hominem haud inpurum, itidem
patria qui abligurrierat bona:
video sentum squalidum aegrum,
pannis annisque obsitum. "oh
quid istuc" inquam "ornatist?"
"quoniam miser quod habui perdidi, em
quo redactus sum. omnes noti
me atque amici deserunt."
hic ego illum contempsi prae
me: "quid homo" inquam "ignavissime?
itan parasti te ut spes nulla
relicua in te siet tibi?
simul consilium cum re amisti?
viden me ex eodem ortum loco?
qui color nitor vestitus, quae
habitudost corporis!
omnia habeo neque quicquam
habeo;
nil quom est, nil defit tamen."
"at ego infelix neque
ridiculus
esse neque plagas pati
possum." "quid? tu his rebus
credis fieri? tota erras via.
olim isti fuit generi quondam
quaestus apud saeclum prius:
hoc novomst aucupium; ego adeo
hanc primus inveni viam.
est genus hominum qui esse
primos
se omnium rerum volunt
nec sunt: hos consector; hisce
ego non paro me ut rideant,
sed eis ultro adrideo et eorum
ingenia admiror simul.
quidquid dicunt laudo; id
rursum
si negant, laudo id quoque;
negat quis: nego; ait: aio;
postremo imperavi egomet mihi
omnia adsentari. is quaestus
nunc est multo uberrimus."
Parmeno.
scitum hercle hominem! hic
homines
prorsum ex stultis insanos facit.
Gnatho.
dum haec loquimur, interea
loci
ad macellum ubi advenimus,
concurrunt laeti mi obviam
cuppedenarii
omnes,
cetarii lanii coqui fartores
piscatores,
quibus et re salva et perdita
profueram et prosum saepe:
salutant, ad cenam vocant,
adventum
gratulantur.
ille ubi miser famelicus videt
mi esse tantum honorem et
tam facile victum quaerere,
ibi homo coepit me obsecrare
ut sibi liceret discere id de
me: sectari iussi,
si potis est, tamquam
philosophorum
habent disciplinae ex ipsis
vocabula, parasiti ita ut
Gnathonici
vocentur.
Parmeno.
viden otium et cibus quid
facit
alienus?
Gnatho.
sed ego cesso
ad Thaidem hanc deducere et
rogare ad cenam ut veniat?
sed Parmenonem ante ostium
Thainis
tristem video,
rivalis servom: salva resest.
nimirum hic homines frigent.
nebulonem hunc certumst ludere.
Parmeno.
hisce hoc munere arbitrantur
suam Thaidem esse.
Gnatho.
plurima salute Parmenonem
summum suom inpertit Gnatho.
quid agitur?
Parmeno.
statur.
Gnatho.
video.
num quid nam hic quod nolis
vides?
Parmeno.
te.
Gnatho.
credo; at numquid aliud?
Parmeno.
qui dum?
Gnatho.
quia tristi es.
Parmeno.
nil quidem.
Gnatho.
ne sis; sed quid videtur
hoc tibi mancupium?
Parmeno.
non malum hercle.
Gnatho.
uro hominem.
Parmeno.
ut falsus animist!
Gnatho.
quam hoc munus gratum Thaidi
arbitrare esse?
Parmeno.
hoc nunc dicis
eiectos hinc nos: omnium
rerum,
heus, vicissitudost.
Gnatho.
sex ego te totos, Parmeno, hos
mensis quietum reddam
ne sursum deorsum cursites
neve
usque ad lucem vigiles.
ecquid beo te?
Parmeno.
men? papae.
Gnatho.
sic soleo amicos.
Parmeno.
laudo.
Gnatho.
detineo te: fortasse tu
profectus
alio fueras.
Parmeno.
nusquam.
Gnatho.
tum tu igitur paullulum da mi
operae: fac ut admittar
ad illam.
Parmeno.
age modo, i: nunc tibi patent
fores hae quia istam ducis.
Gnatho.
numquem evocari hinc vis foras?
Parmeno.
sine biduom hoc praetereat:
qui mihi nunc uno digitulo
fores
aperis fortunatus,
ne tu istas faxo calcibus
saepe
insultabis frustra.
Gnatho.
etiamnunc tu hic stas,
Parmeno?
eho numnam hic relictus custos,
nequis forte internuntius clam
a milite ad istam curset?
Parmeno.
facete dictum: mira vero
militi
qui placeat?--
sed video erilem filium
minorem
huc advenire.
miror quid ex Piraeo abierit;
nam ibi custos publice est nunc.
non temere est; et properans
venit: nescioquid circumspectat.
II.iii
Chaerea
Adulescens.
Occidi!
neque virgost usquam neque
ego,
qui illam e conspectu amisi meo.
ubi quaeram, ubi investigem,
quem perconter, quam insistam viam
incertus sum. una haec spes
est: ubi ubi est, diu celari non potest.
o faciem pulchram! deleo omnis
dehinc ex animo mulieres:
taedet cotidianarum harum
formarum.
Parmeno.
ecce autem alterum!
nescioquid de amore loquitur:
o infortunatum senem!
hic vero est qui si occeperit,
ludum iocumque dices fuisse
illum alterum,
praeut huius rabies quae dabit.
Chaerea.
ut illum di deaeque senium
perdant
qui me hodie remoratus est;
meque adeo qui ei restiterim;
tum autem qui illum flocci fecerim.
sed eccum Parmenonem. salve.
Parmeno.
quid tu es tristis? quidve es alacris?
unde is?
Chaerea.
egone? nescio hercle,
neque unde eam neque quorsum
eam: ita prorsum oblitus sum mei.
Parmeno.
qui quaeso?
Chaerea.
amo.
Parmeno.
hem.
Chaerea.
nunc, Parmeno, tu ostendes te qui vir sies.
scis te mihi saepe pollicitum
esse "Chaerea, aliquid inveni
modo quod ames: in ea re
utilitatem
ego faciam ut cognoscas meam",
quom in cellulam ad te patris
penum omnem congerebam clanculum.
Parmeno.
age, inepte.
Chaerea.
hoc hercle factumst. fac sis nunc promissa adpareant,
si adeo digna resest ubi tu
nervos intendas tuos.
haud similis virgost virginum
nostrarum, quas matres student
demissis umeris esse, vincto
pectore, ut gracilae sient.
siquaest habitior paullo
pugilem
esse aiunt, deducunt cibum:
tam etsi bonast natura,
reddunt
curatura iunceas:
itaque ergo amantur.
Parmeno.
quid tua istaec?
Chaerea.
nova figura oris.
Parmeno.
papae.
Chaerea.
color verus, corpus solidum
et suci plenum.
Parmeno.
anni?
Chaerea.
anni? sedecim.
Parmeno.
flos ipse.
Chaerea.
ipsam hanc tu mihi vel vi vel clam vel precario
fac tradas: mea nil refert dum
potiar modo.
Parmeno.
quid? virgo quoiast?
Chaerea.
nescio hercle.
Parmeno.
undest?
Chaerea.
tantundem.
Parmeno.
ubi habitat?
Chaerea.
ne id quidem.
Parmeno.
ubi vidisti?
Chaerea.
in via.
Parmeno.
qua ratione eam amisti?
Chaerea.
id equidem adveniens mecum
stomachabar
modo,
nec quemquam ego esse hominem
arbitror quoi magis bonae
felicitates omnes advorsae
sient.
Parmeno.
quid hoc est sceleris?
Chaerea.
perii.
Parmeno.
quid factumst?
Chaerea.
rogas?
patris cognatum atque aequalem
Archidemidem
nostin?
Parmeno.
quidni?
Chaerea.
is, dum hanc sequor, fit mi obviam.
Parmeno.
incommode hercle.
Chaerea.
immo enimvero infeliciter;
nam incommoda alia sunt
dicenda,
Parmeno.
illum liquet mihi deierare his
mensibus
sex septem prorsum non vidisse
proxumis,
nisi nunc quom minime vellem
minimeque opus fuit.
eho nonne hoc monstri
similest?
quid ais?
Parmeno.
maxume.
Chaerea.
continuo occurrit ad me, quam
longe quidem,
incurvos tremulus labiis
demissis
gemens:
"heus heus tibi dico, Chaerea"
inquit. restiti.
"scin quid ego te volebam?"
"dic." "cras est mihi
iudicium." "quid tum?" "ut
diligenter
nunties
patri, advocatus mane mi esse
ut meminerit."
dum haec dicit abiit hora.
rogo
numquid velit.
"recte" inquit. abeo. quom huc
respicio ad virginem,
illa sese interea commodum huc
advorterat
in hanc nostram plateam.
Parmeno.
mirum ni hanc dicit, modo
huic quae datast dono.
Chaerea.
huc quom advenio nulla erat.
Parmeno.
comites secuti scilicet sunt
virginem?
Chaerea.
verum: parasitus cum ancilla.
Parmeno.
ipsast: ilicet.
desine; iam conclamatumst.
Chaerea.
alias res agis.
Parmeno.
istuc ago equidem.
Chaerea.
nostin quae sit, dic mihi, aut
vidistin?
Parmeno.
vidi novi scio quo abducta sit.
Chaerea.
eho Parmeno mi, nostin?
Parmeno.
novi.
Chaerea.
et scis ubi siet?
Parmeno.
huc deductast ad meretricem
Thaidem: ei dono datast.
Chaerea.
quis is est tam potens cum
tanto
munere hoc?
Parmeno.
miles Thraso,
Phaedriae rivalis.
Chaerea.
duras fratris partis praedicas.
Parmeno.
immo enim si scias quod donum
huic dono contra conparet,
tum magis id dicas.
Chaerea.
quodnam quaeso hercle?
Parmeno.
eunuchum.
Chaerea.
illumne obsecro
inhonestum hominem, quem
mercatus
est heri, senem mulierem?
Parmeno.
istunc ipsum.
Chaerea.
homo quatietur certe cum dono foras.
sed istam Thaidem non scivi
nobis vicinam.
Parmeno.
haud diust.
Chaerea.
perii, numquamne etiam me
illam
vidisse! eho dum dic mihi:
estne, ut fertur, forma?
Parmeno.
sane.
Chaerea.
at nil ad nostram hanc?
Parmeno.
alia rest.
Chaerea.
obsecro hercle, Parmeno, fac
ut potiar.
Parmeno.
faciam sedulo ac
dabo operam, adiuvabo: numquid
me aliud?
Chaerea.
quo nunc is?
Parmeno.
domum,
ut mancupia haec, ita uti
iussit
frater, ducam ad Thaidem.
Chaerea.
o fortunatum istum eunuchum
quiquidem in hanc detur domum!
Parmeno.
quid ita?
Chaerea.
rogitas? summa forma semper conservam domi
videbit conloquetur aderit una
in unis aedibus,
cibum non numquam capiet cum
ea, interdum propter dormiet.
Parmeno.
quid si nunc tute fortunatus
fias?
Chaerea.
qua re, Parmeno?
responde.
Parmeno.
capias tu illius vestem.
Chaerea.
vestem? quid tum postea?
Parmeno.
pro illo te ducam.
Chaerea.
audio.
Parmeno.
te esse illum dicam.
Chaerea.
intellego.
Parmeno.
tu illis fruare commodis
quibus
tu illum dicebas modo:
cibum una capias, adsis tangas
ludas propter dormias;
quandoquidem illarum neque te
quisquam novit neque scit qui sies.
praeterea forma et aetas
ipsast
facile ut pro eunucho probes.
Chaerea.
dixisti pulchre: numquam vidi
melius consilium dari.
age eamus intro nunciam: orna
me abduc duc quantum potest.
Parmeno.
quid agis? iocabar equidem.
Chaerea.
garris.
Parmeno.
perii, quid ego egi miser!
quo trudis? perculeris iam tu
me. tibi equidem dico, mane.
Chaerea.
eamus.
Parmeno.
pergin?
Chaerea.
certumst.
Parmeno.
vide ne nimium calidum hoc sit modo.
Chaerea.
non est profecto: sine.
Parmeno.
at enim istaec in me cudetur faba.
Chaerea.
ah.
Parmeno.
flagitium facimus.
Chaerea.
an id flagitiumst si in domum meretriciam
deducar et illis crucibus,
quae
nos nostramque adulescentiam
habent despicatam et quae nos
semper omnibus cruciant modis,
nunc referam gratiam atque eas
itidem fallam, ut ab illis fallimur?
an potius haec patri aequomst
fieri ut a me ludatur dolis?
quod qui rescierint, culpent;
illud merito factum omnes putent.
Parmeno.
quid istic? si certumst
facere,
facias; verum ne post conferas
culpam in me.
Chaerea.
non faciam.
Parmeno.
iubesne?
Chaerea.
iubeam? cogo atque impero:
numquam defugiam auctoritatem.
sequere.
Parmeno.
di vortant bene!
ACTVS III
III.i
Thraso
Miles.
Magnas vero agere gratias
Thais
mihi?
Gnatho.
ingentis.
Thraso.
ain tu, laetast?
Gnatho.
non tam ipso quidem
dono quam abs te datum esse:
id vero serio
triumphat.
Parmeno.
hoc proviso ut, ubi tempus siet,
deducam. sed eccum militem.
Thraso.
est istuc datum
profecto ut grata mihi sint
quae facio omnia.
Gnatho.
advorti hercle animum.
Thraso.
vel rex semper maxumas
mihi agebat quidquid feceram:
aliis non item.
Gnatho.
labore alieno magno partam
gloriam
verbis saepe in se transmovet
qui habet salem;
quod in test.
Thraso.
habes.
Gnatho.
rex te ergo in oculis . .
Thraso.
scilicet.
Gnatho.
gestare.
Thraso.
vero: credere omnem exercitum,
consilia.
Gnatho.
mirum.
Thraso.
tum sicubi eum satietas
hominum aut negoti si quando
odium ceperat,
requiescere ubi volebat, quasi
. . nostin?
Gnatho.
scio:
quasi ubi illam exspueret
miseriam
ex animo.
Thraso.
tenes.
tum me convivam solum
abducebat
sibi.
Gnatho.
hui
regem elegantem narras.
Thraso.
immo sic homost:
perpaucorum hominum.
Gnatho.
immo nullorum arbitror,
si tecum vivit.
Thraso.
invidere omnes mihi,
mordere clanculum: ego non
flocci
pendere:
illi invidere misere; verum
unus tamen
inpense, elephantis quem
Indicis
praefecerat.
is ubi molestus magis est,
"quaeso"
inquam "Strato,
eon es ferox quia habes
imperium
in beluas?"
Gnatho.
pulchre mehercle dictum et
sapienter.
papae
iugularas hominem. quid ille?
Thraso.
mutus ilico.
Gnatho.
quidni esset?
Parmeno.
di vostram fidem, hominem perditum
miserumque et illum sacrilegum!
Thraso.
quid illud, Gnatho,
quo pacto Rhodium tetigerim
in convivio,
numquam tibi dixi?
Gnatho.
numquam; sed narra obsecro.
(plus miliens audivi.)
Thraso.
una in convivio
erat hic, quem dico, Rhodius
adulescentulus.
forte habui scortum: coepit
ad id adludere
et me inridere. "quid ais"
inquam
homini "inpudens?
lepus tute es, pulpamentum
quaeris?"
Gnatho.
hahahae.
Thraso.
quid est?
Gnatho.
facete lepide laute nil supra.
tuomne, obsecro te, hoc dictum
erat? vetus credidi.
Thraso.
audieras?
Gnatho.
saepe, et fertur in primis.
Thraso.
meumst.
Gnatho.
dolet dictum inprudenti
adulescenti
et libero.
Parmeno.
at te di perdant!
Gnatho.
quid ille quaeso?
Thraso.
perditus:
risu omnes qui aderant
emoriri.
denique
metuebant omnes iam me.
Gnatho.
haud iniuria.
Thraso.
sed heus tu, purgon ego me de
istac Thaidi,
quod eam me amare suspicatast?
Gnatho.
nil minus.
immo auge magis suspicionem.
Thraso.
quor?
Gnatho.
rogas?
scin, si quando illa mentionem
Phaedriae
facit aut si laudat, te ut
male
urat?
Thraso.
sentio.
Gnatho.
id ut ne fiat haec res solast
remedio:
ubi nominabit Phaedriam, tu
Pamphilam
continuo; siquando illa dicet
"Phaedriam
intro mittamus comissatum,"
Pamphilam
cantatum provocemus; si
laudabit
haec
illius formam, tu huius
contra.
denique
par pro pari referto quod eam
mordeat.
Thraso.
siquidem me amaret, tum istuc
prodesset, Gnatho.
Gnatho.
quando illud quod tu das
exspectat
atque amat,
iamdudum te amat, iamdudum
illi
facile fit
quod doleat; metuit semper
quem
ipsa nunc capit
fructum nequando iratus tu
alio
conferas.
Thraso.
bene dixti, ac mihi istuc non
in mentem venerat.
Gnatho.
ridiculum; non enim cogitaras.
ceterum
idem hoc tute melius quanto
invenisses, Thraso!
III.ii
Thais.
Audire vocem visa sum modo
militis.
atque eccum. salve, mi Thraso.
Thraso.
o Thais mea,
meum savium, quid agitur?
ecquid
nos amas
de fidicina istac?
Parmeno.
quam venuste! quod dedit
principium adveniens!
Thais.
plurimum merito tuo.
Gnatho.
eamus ergo ad cenam. quid stas?
Parmeno.
em alterum:
ex homine hunc natum dicas?
Thais.
ubi vis, non moror.
Parmeno.
adibo atque adsimulabo quasi
nunc exeam.
ituran, Thais, quopiam es?
Thais.
ehem Parmeno:
bene fecisti; hodie itura .
.
Parmeno.
quo?
Thais.
quid, hunc non vides?
Parmeno.
video et me taedet. ubi vis,
dona
adsunt tibi
a Phaedria.
Thraso.
quid stamus? quor non imus
hinc?
Parmeno.
quaeso hercle ut liceat, pace
q