ST BIRGITTA OF SWEDEN

REVELACIONES, BOOK IX

EXTRAVAGANTES

EDITED, LENNART HOLLMAN
 
 

{ Incipit prologus in reuelaciones celestes, que communiter extrauagantes appellantur.

{ Postquam dominus Alphonsus, quondam episcopus Giennensis et postea heremita probatissimus, ex precepto Christi reuelaciones celestes factas sancte Birgitte de regno Suecie in libros distinxisset, dominus Petrus, prior Aluastri, ipsarum reuelacionum conscriptor, aliquas alias reuelaciones extra libros originales pretermissas redegit seorsum in scedulas et sexternos. 2 Quas in presencia reuerendi patris beate memorie domini Nicolai, tunc temporis episcopi Lincopensis, aliorumque plurimorum dominorum secularium et ecclesiasticorum tradidit fratribus primitiuis monasterii Watzstenensis, affirmans in verbo veritatis reuelaciones illas et plures alias, quas in suo monasterio Aluastri repositas habebat, beate Birgitte diuinitus reuelatas et per se ab ore eius translatas fideliter et conscriptas. 3 Quarum reuelacionum alique propter conuenienciam, quam habent ad reuelaciones in libris originalibus contentas, tamquam declaraciones earundem et addiciones, diligenti prehabita discussione, ipsis originalibus libris hinc inde pio conamine sunt inserte. Relique vero studiose in vnum recollecte volumen patebunt, numero et ordine infrascriptis. 4 Et quamuis reuelaciones iste ab aliquibus extrauagantes nuncupentur, eo quod ipsis libris originalibus reuelacionum celestium a principio non iunguntur, pie tamen ab eodem fonte sapiencie Dei quo et alie, vnde accipimus omnes, creduntur veraciter emanasse. 5 Verum quia dictarum reuelacionum extrauagancium quam plures concernunt regulam Sancti Saluatoris, vel in toto vel in aliqua sui parte, idcirco in presenti tractaculo, tamquam ipsi regule viciniores, ceteris preferuntur. 6 Cetere autem, diuersis hominum statibus abusiones et vicia dissuadentes, morum quoque ac virtutum exempla prebentes, vsque ad finem libri propensius subsequuntur. 7 Harum autem reuelacionum veritas, quod diuinitus reuelate sint, in attestacionibus domini prioris Petri et beate Katherine, sancte Birgitte filie, pro canonizacione sepedicte sancte Birgitte factis, pro maiori parte euidenter patebit cuilibet ipsas attestaciones fideliter intuenti.

{P rologus in librum celestium reuelacionum extrauagancium.

{ Incipiunt reuelaciones celestes, gloriose domine Birgitte de regno Suecie diuinitus reuelate, que extrauagantes sunt intitulate. Cuius intitulacionis racio inferius patebit. 2 Huius rei gracia in primis est sciendum, quod, prout in reuelacione tercia infra posita clare continetur, venerabilis domina Birgitta, Romam profecta multarumque reuelacionum celestium reuelatrix iam effecta, imperio Christi iussa fuit omnes reuelaciones sibi factas - per priorem Petrum, virum religiosum et probatum, sancte memorie, de monasterio Aluastri Cisterciensis ordinis regni Suecie Lincopensis diocesis, per successus temporum et annorum curricula plurimorum fideliter conscriptas - venerabili patri domino Alphonso, episcopo quondam Giennensi, Yspano heremite, in Sacra pagina doctori elegantissimo et viro deuotissimo, ad certos libros redigendas et per distincta librorum capitula distinguendas assignare, vt dicte reuelaciones in pluribus linguis exponende et per vniuersalem ecclesiam catholicam disseminande ac inueniende ad multarum profectum animarum fierent apciores, quod et in effectum prosecutum est. 3 Nam memoratus magister Alphonsus secundum imperium Christi et infusionem spiritus sancti reuelaciones, ad manus sibi presentatas, ad octo libros satis magnos redegit et certis capitulis discreuit et rubricas singulis librorum capitulis succincte edidit et preposuit, sicut nunc stant egregie et per multas per orbem ecclesias sunt transcripte, dilatate et transmisse. 4 Et quia prefatus frater Petrus prior, reuelacionum conscriptor, quamplures reuelaciones, ante egressum versus Romam beate Birgitte in regno Suecie celitus ostensas, in monasterio suo Aluastro deposuerat, quas nec secum versus Romam apportare decreuerat, que quidem sic relicte ad manus magistri Alphonsi ad libros cum aliis inserende minime peruenerunt, 5 beatissima igitur domina Birgitta viam vniuerse carnis feliciter Rome iam ingressa, sepefatus prior Petrus ad monasterium suum Aluastrum, vnde exiuerat, rediens et thesaurum sanctarum reuelacionum tam preciosum depositum ad manus accipiens, ne sub modio tegeretur et periret, diuinitus inspiratus pie decreuit et dignum duxit ipsum ad manus fratrum in monasterio Watzsteno primitiuorum assignare. 6 Vnde finaliter pium et sanctum propositum effectui commendans in venerabilis patris et domini Nicolai sancte memorie, Lincopensis episcopi, presencia et aliorum plurimorum prelatorum regni ecclesiasticorum assistencia reuelaciones predictas, sic vt pretactum est relictas, memoratis primitiuis fratribus in Watzsteno cum veneracione debita assignauit, affirmans in verbo veritatis se plures adhuc reuelaciones rehabere, quas eciam repromisit tempore suo integraliter ipsis mancipando commendare, quod tamen minime mora interueniente et morte succedente opere adimpleuit. 7 Tandem multorum decursibus annorum elapsis fratres, pro tempore in Watzsteno degentes, pro diuini cultus ampliacione et animarum salute dignum duxerunt omnes reuelaciones per Petrum priorem, vt premissum est, oblatas ac alias per alios in veritate et fidei sinceritate fundatas in vnum /de/ per se opusculum siue librum redigere et ad modum et formam reuelacionum octo librorum magistri Alphonsi exemplariter per capitula rubricis premissis distinguere atque in morem manipuli seu florum fasciculi in presens collectum simul comportare. 8 Easque reuelacionum extrauagantes, quasi extra situacionem et annumeracionem voluminis octo librorum vagantes seu vacantes et locum non habentes, titulo appellacionis decreuerunt nominari. Quarum series et ordo sequitur et est talis.

Chapter 1 Circa secundum capitulum regule Sancti Saluatoris. Christus precipit scriptori regule exponere gradus vere humilitatis, vt discant filie matris sue etc.

{ Christus loquitur: "Qui habet vas pulchrum et dicit in eo esse species odoriferas, quis credit aut que vtilitas est, nisi explicet eas et ostendat earum genera et virtutes? 2 Sic est de virtutibus. Aliquis predicat: 'Humilitas est virtus'. Quid confert audienti, nisi ostendantur eius radices et gradus et quomodo acquiratur et teneatur? 3 Propterea quia humilitas est virtus perfecta, quam ego in meipso ostendi, ideo confessor tuus paucioribus verbis exponat gradus humilitatis, quos didicit in regula Benedicti mei, vt discant filie matris mee principium virtutum, in quo stabiliant edificia sua construenda."

Chapter 2 Circa tercium et quartum capitula regule Sancti Saluatoris. Priori Petro dubitanti, an aliqua addenda essent super lectisterniis vel indumentis, precipit Christus, quod addat vtilia et necessaria.

{ Filius Dei loquitur: "Cur frater ignorat ponenda et construenda? Nonne ego ostendi sibi per te, quod famulus meus Benedictus habuit corpus suum quasi saccum et qualis debeat esse habitus Benedicti? 2 Ideo propter infirmorum imbecillitatem ponat ipse vtilia et necessaria sed nulla superflua, et tolerandum erit. Quibus vero ego dedero graciam maioris abstinencie, moderabunt frigus secundum calorem interiorem."

Chapter 3 Circa capitulum quintum regule Sancti Saluatoris, scilicet de horis, officio diuino et cantu etc. Christus comparat humanam naturam vrbi obsesse, quam pauper, scilicet sanctissima virgo Maria, liberauit per sapienciam suam, describendo pauperes spiritu a pauperibus rebus et non spiritu. Dicitque, quod cantus fratrum in monasterio suo debet antecedere cantum sororum et quod ipse sorores aliqualiter morosius quam fratres, seruatis temporibus, debent suum cantum moderare.

"{ Scriptura, quam vos dicitis Bibliam, nos vocamus auream, dicit, quod vrbem per potentem obsessam liberauit pauper per sapienciam suam, cuius pauperis postea nemo recordatus est. 2 Hec vrbs humana creatura est, quam dyabolus in quadro obsedit, quia quadruplici peccato possedit hominem, scilicet per inobedienciam diuini precepti, per transgressionem naturalis legis, per cupiditatem noxiam et per mentis obduracionem. 3 Hanc creaturam quodammodo liberauit mater mea sanctissima, quando voluntatem suam totam dimisit in manus meas et maluit omnem tribulacionem pati ad hoc, vt anime saluarentur. 4 Hec enim vera est diuina sapiencia, totum Deo committere velle suum et posse et eciam in contrariis propter Deum delectari. 5 Propter hanc igitur voluntatem ego Deus, ab eterno filius Dei, factus sum homo in virgine, cuius cor erat quasi cor meum. Et ideo bene dicere possum, quod mater mea et ego quasi cum vno corde saluauimus hominem, ego paciendo corde et carne, ipsa cordis dolore et amore. 6 Hec igitur virgo vere pauper erat, quia nichil desiderabat de diuiciis, cuius et spiritui minimum non adhesit peccatum. 7 Nam quidam pauperes sunt rebus sed spiritu pleni, idest cupiditate et superbia. Hii non sunt pauperes, quos ego in euangelio meo designaui. 8 Alii sunt diuites diuiciis sed spiritu vacui. Hii sunt, qui se cinerem esse considerant et morituros, qui desiderant esse cum Deo et propter solam necessitatem et proximi vtilitatem habent diuicias. Hii sunt vere pauperes sed diuites in Deo, inter quos erat mater mea. 9 Huius ergo virginis et matris mee quasi oblita est sapiencia et paupertas, quia pauci, etsi laudant eam ore, corde tamen toto non clamant ad eam nec imitantur vestigia caritatis eius. 10 Ideo quia in ecclesia Dei honor Dei sepcies in die canitur a pluribus secundum morem patrum priorum, propterea nunc volo, vt primum fratres psallant horas suas temporibus debitis. 11 Deinde sorores aliquantulum morosius officium suum compleant, quibus septenarius numerus non prefigitur secundum cursum solarem, sed, prout possunt, agant, seruatis temporibus in quantum possunt. 12 Et hoc ideo constituo ego ipse, qui dictaui regulam, vt sciatur eciam a paganis, qui conuertendi sunt, quanto honore Deus vult honorare matrem suam. 13 Et quia ipsa caput et domina huius monasterii est, per quam et propiciari volo delinquentibus, necnon vt impleatur scriptura, que dicit: 'Laudabo Deum in omni tempore et in omni vita', ita hec singularis gracia non renuatur, quia singulare bonum non preiudicat generali. 14 Nec ideo consuetudo laudabilis patrum improbanda est, sed placitum est michi, vt in aliis ecclesiis primum legantur hore de virgine matre mea, deinde psallantur hore diei secundum tempora constituta."

Chapter 4 Christus dicit, quod in cantu sororum Ordinis Sancti Saluatoris nulla debet esse curiositas, sed sit cantus laudis sonore etc.

{ Filius Dei loquitur: "Numquid non legisti, quod soror Moysi ob singulare Dei miraculum, in Mari rubro factum, egressa est cum virginibus et mulieribus, psallens in tympanis et cymbalis canticum leticie Deo? 2 Sic filie matris mee egredientur de Mari rubro, idest a cupiditate et complacencia mundiali, habentes in manibus operacionum suarum tympana, idest abstincenciam voluptatis carnalis, et cymbala laudis sonore, quarum cantus non sit remissus, non fractus, non dissolutus sed honestus et grauis et vniformis et per omnia humilis. 3 Imitentur illorum cantum, qui Cartusienses vocantur, quorum psalmodia plus redolet suauitatem mentis humilitatemque et deuocionem quam aliquam ostentacionem. 4 Nam non vacat a culpa animus, quando cantantem plus delectat nota quam res, que canitur, omninoque abhominabile est Deo, quando vocis eleuacio plus fit propter audientes quam propter Deum."

Chapter 5 Quantum placuit Deo magister Petrus in celebrando missam et dictando cantum sororum Sancti Saluatoris, patet ex sequenti reuelacione.

{ Quodam die, dum beate memorie dominus Petrus, confessor beate Birgitte, celebrauerat missam in capella coram illa, dixit Deus pater ad sponsam filii sui: "Licet pauce persone in mundo personaliter interfuerunt isti misse, tamen omnis celestis exercitus et omnes anime in purgatorio consolabantur ab illa. 2 Item dic eidem presbitero, amatori meo, quod faciat stare illum ympnum 'Sponse iungendo filio' etc., sicut posuit illum, quia, cum sancta ecclesia vocat omnes animas sponsas filii mei, multo magis potest anima Marie vocari sponsa eius."

Chapter 6 Virgo Maria narrat hic, quam dilectus erat Deo et sibi magister Petrus, confessor sancte Birgitte, et commendat cantum sororum Sancti Saluatoris.

{ Mater Dei loquitur sponse Christi: "Magister tuus habuit vulnus de tali loquenti contra Deum, quod, quia pro caritate Dei optinuit, nolumus illud curare sed magis emplastrum apponi, vt dilatetur. 2 Dic insuper illi eidem magistro tuo, qui sanctam trinitatem diligit in omni virtute sua, quod ego in tantum promoui eum in caritatem eiusdem sancte trinitatis, quod ipse est vnus de illis sacerdotibus, quos Deus maxime diligit in mundo, propter quod dabatur ei illum cantum dictare, qui est aurum, quod erit multis in solacium."

Chapter 7 Mater Dei ostendit beate Birgitte, quam acceptus est Deo et sibi cantus sororum Ordinis Sancti Saluatoris.

{ Mater loquitur: "Prouerbium est vobiscum: Cum tali, inquit, re potes me educere de patria. Sic nunc dico ego: Nullus est talis ac tantus peccator in mundo, qui dicit corde, quod filius meus, creator et redemptor omnium, est sibi amicissimus in corde et intimus, quin non statim parata sum venire ad eum sicut mater caritatis ad filium, amplectendo eum et dicendo: 'Quid,' inquit, 'fili, placet tibi?' 2 Qui etsi promeruisset profundissimam inferni penam, haberet tamen voluntatem nichil curare de honoribus mundi nec de cupiditate eius et voluptate carnis, quam detestatur ecclesia, nichilque iste desideraret nisi solam sustentacionem suam, tunc ipse et ego statim essemus bene concordes. 3 Dic igitur illi, qui scribit cantum et laudem meam non propter laudem suam vel mercedem suam sed propter laudem illius, qui propter omnia opera sua omni laude est dignus, quod, sicut principes mundi tribuunt laudatoribus suis mercedem mundi, sic spiritualiter ego remunerabo eum. 4 Quia sicut vna sillaba habet super se multas notas, ita Deo placet coronas in celo dare ei pro qualibet sillaba, que est in cantu, et dicetur de eo: Ecce venit laudator, qui pro nullo temporali bono dictauit cantum, nisi solum propter Deum."

Chapter 8 Christus precipit sponse ire Romam, et mansit ibi XV annis in magnis tribulacionibus. Sed per Christum et virginem Mariam consolata est. Et quomodo institutus est cantus 'Aue maris stella' cantandus in Ordine Sancti Saluatoris post vesperas fratrum.

{ Christus loquebatur sponse, existenti in monasterio Aluastri, dicens: "Vade Romam et manebis ibi, donec videas papam et imperatorem, et illis loqueris ex parte mea verba, que tibi dicturus sum." 2 Venit igitur sponsa Christi Romam anno etatis sue XLII., et mansit ibi iuxta diuinum preceptum quindecim annis, antequam veniret papa, videlicet Vrbanus quintus, et imperator Karolus Boemus, quibus optulit reuelaciones pro reformacione ecclesie et regulam. 3 In illis siquidem quindecim annis, quibus mansit Rome ante aduentum summi pontificis et imperatoris, habuit multas reuelaciones de statu vrbis, in quibus arguebat Dominus noster Ihesus Christus excessus et peccata inhabitancium vrbem cum graui comminacione vindicte. 4 Que reuelaciones, ad noticiam inhabitancium Romanam vrbem deducte, feralis odii contra beatam Birgittam fomentum ministrabant. Vnde quidam eorum minibantur eam viuam incendere, alii eam erroneam et phitonissam blasphemabant. 5 Ipsa vero beata Birgitta pacienter sufferebat minas et obprobria eorum. Sed timebat, quod familia sua et alii de amicis et cognatis eius, Rome secum stantes, hiis tribulacionibus et obprobriis scandalizati deficerent. 6 Deliberauit ad tempus cedere furori malignancium, nec presumebat alicubi diuertere sine speciali precepto Christi. Quia per XXVIII annos, postquam recessit de patria sua, numquam ad aliquas ciuitates seu prouincias aut alia loca sanctorum diuertebat sine imperio Christi. 7 Vnde beate Birgitte, in oracionibus suis responsum diuinum super hiis prestolanti, dixit Christus: "Tu desideras scire voluntatem meam, an debeas hic Rome remanere, vbi plurimi inuidentes tibi machinantur in mortem tuam, vel cedere eorum malicie ad tempus. 8 Respondeo tibi, quod, quando me habes, nullum timere debes. Ego brachio potencie mee refrenabo maliciam eorum, vt tibi nocere non valeant. Et quamuis ex permissione mea inimici mei humanitatem meam crucifixerunt, tibi tamen nocere vel occidere nullatenus preualebunt." 9 Item tunc temporis eciam apparuit ei gloriosa virgo Maria dicens: "Filius meus, potens super omnes homines et demones et super omnem aliam creaturam, inuisibiliter restringit omnem conatum malicie eorum. Et ego ero scutum proteccionis tue et tuorum contra omnes inimicorum spiritualium et corporalium incursiones. 10 Propterea volo, quod tu et familia tua conueniatis simul quolibet vespere ad cantandum ympnum 'Aue maris stella'. Et ego auxilium prebebo in omnibus necessitatibus vestris." 11 Vnde dominus Petrus Olaui, confessor eius per XXIX annos, et filia eius, domina Katherina sancte memorie, instituerunt cotidie cantare in ordine hunc ympnum, asserentes, quod ipsa beata Birgitta hoc fieri mandauit ex precepto eiusdem virginis gloriose. 12 Quia ipsa gloriosa virgo promiserat ordinem istum, a filio suo sibi dedicatum, speciali gracia velle protegere et benediccionibus dulcedinis sancti spiritus confouere.

Chapter 9 Christus dicit, qualiter sorores et fratres omni sexta feria debent legere septem psalmos.

{ Filius Dei loquitur: "Qualibet sexta feria debent sorores circuire ambitus suos insimul legendo septem psalmos, quibus finitis intrabunt chorum suum et flexis genibus legant letanias. Similiter faciant fratres circueundo ambitus suos."

Chapter 10a: Christus dicit, quare organa nullatenus habenda sunt in monasteriis Ordinis Sancti Saluatoris.

{ Christus, filius Dei, loquitur: "Filii Israhel carnales et in vmbra legis seruientes multa habebant, quibus ad deuocionem excitabantur. 2 Habebant quippe tubas, organa et citharas, quibus accendebantur ad laudem Dei. Habebant et cerimonias et mandata, quibus illuminabantur ad cultum Dei. 3 Habebant et legem et doctores, quibus refrenabantur a viciis et dirigebantur ad agenda. 4 Propterea quia nunc venit veritas ista, scilicet ego Deus, qui in legalibus absconditus prefigurabar, iustum est et humile, vt in toto corde et veritate michi seruiatur. 5 Igitur quamuis bonum et suaue est organa audire, nullatenus tamen in monasterio isto habeantur, quia hic debet esse certa deduccio temporum, grauitas cantuum, puritas mencium, cultus silencii, predicacio et continuacio verbi Dei et in omnibus et pre omnibus humilitas vera."

Chapter 10b:

{ Christus loquitur: "Filii Israhel, quia carnales erant et in vmbra legis seruiebant, multa habebant, quibus ad deuocionem excitabantur. 2 Habebant quippe tubas et organa et citharas, quibus accendebantur ad laudem Dei. Habebant et cerimonias et mandata, quibus illuminabantur ad cultum Dei. 3 Legem quoque acceperunt et iudicia, quibus refrenabantur a viciis et dirigebantur ad agenda. 4 Ideo quia nunc venit veritas ipsa, presignata in figuris, scilicet ego ipse verus Deus, dignum est, vt in veritate et toto corde michi seruiatur. 5 Ergo quamuis bonum et suaue est audire organa nec bonis moribus est contrarium, nullatenus tamen in monasterio matris mee habeantur, quia ibi debet esse certa deduccio temporum, grauitas cantuum, puritas mencium, cultus silencii, continuacio verbi diuini et pre omnibus humilitas vera et obediencia sine mora."

Chapter 11 Circa capitula sextum, septimum et octauum regule Sancti Saluatoris. Christus dicit, quomodo abbatissa breuiter loqui potest in monasterio cum artificibus, et pro quibus causis possunt abbatissa vel sorores et confessor seu fratres exire extra claustrum.

{ Filius Dei loquitur: "Abbatissa loqui poterit in monasterio breuiter cum artificibus, quando emendanda sunt ruinosa vel aliqua de nouo facienda. Sed numquam aliter loqui potest in monasterio cum secularibus nisi ad crates. 2 Nec vmquam ipsa exire poterit vel aliqua sororum, nisi forte, quando nouum monasterium construendum est. Tunc sorores maturas emittet abbatissa, confessor et conuentus. 3 Confessor vero exire poterit cum socio pro constitucione regule et regularibus disciplinis cum superioribus instituendis. Item pro sedando scandalo et infamia monasterii, si contigerit, quod absit, aut pro hereticis, si necesse fuerit, confutandis. 4 Item exire poterit, si pro vtilitate ecclesie sancte a prelatis vocatus fuerit, aut quando talia negocia occurrunt, que per procuratores monasterii conuenienter emendari non possunt."

Chapter 12 Deuota doctrina, per quam instruitur abbatissa cum sororibus et confessor cum fratribus Ordinis Sancti Saluatoris tempus, quod est inter horas, diebus festiuis discrete peragere.

{ In diebus festis abbatissa ostendat sororibus statum domus et reddituum difficultatesque imminentes, legatque eis aliqua capitula regule et, vbi dimiserit, sequenti festo incipiat, donec completa sit, ne qua se excuset de regule ignorancia. 2 Habeatque cum eis colloquia edificatoria et ammoniciones de excessibus, quos videt. Post hec permittat eis habere priuata colloquia aut in viridarium introire. 3 Similiter et sacerdotes sint in lectura, collacione et studio sicut aliis diebus, nisi forte confessor de statu domus et negociis occurrentibus aut consilio dando requisierit eos. Alias, si volunt, ex licencia confessoris possunt solaciando spaciari. 4 Fratribus vero laycis vnus sacerdotum simpliciter proponat euangelium diei, instruat eos de regula, informet de moribus et vitis sanctorum et exemplis patrum, corripiatque de negligenciis et excessibus ammoneatque de agendis.

Chapter 13 Circa capitulum IX. regule Sancti Saluatoris, scilicet de ieiunio. Dicit Christus, quod plus placet sibi humilitas et discrecio quam ieiunium. Et qualiter permissum est ieiunantibus in pane et aqua comedere legumina.

{ Filius Dei loquitur: "Licet mater mea perfectissimam habuit abstinenciam, sic tamen discrete gubernauit corpus suum, vt non frangeretur aliqua superfluitate et violencia. 2 Et licet pharisei et multi adhuc religiosorum non vtantur vino, propter hoc tamen non appropinquant michi, quia non habent fundamentum continencie, scilicet humilitatem et discrecionem. 3 Ideo cum sublimiora aliqua proponuntur vel precipiuntur, ponderanda et discucienda sunt ab infirmis, vt non faciant, quantum volunt, sed quid expedit et quid licet. 4 Ecce enim ieiunare in pane et aqua sanis est bonum, sed non est summum bonum. Summum enim bonum est caritas, sine qua non est salus. Sine ieiunio vero panis et aque omnis saluari potest, si assit perfeccio fidei et discrecionis et iusta causa. 5 Ergo quia tempora mutata sunt, loca frigida, corda tepida et vasa debilia, ideo locator palmitum mitigare poterit aspera et arida succis irrigare. 6 Hoc est sic intelligendum, quod permissum est ieiunantibus in pane et aqua posse comedere legumina et aquam coctam bibere. Nam aridus est panis et artus sine leguminibus. Et aspera et frigida est aqua, nisi coquatur more tisane aut in ordeo excolatur."

Chapter 14 Christus distinguens tres gradus peccatorum dicit, quod in noua regula, quam ipse dictauit, scilicet Ordinis Sancti Saluatoris, omnis caritas, humilitas et discrecio est attendenda.

{ Filius Dei loquitur: "Omnis lex diuina ordinatur aut propter audaciam transgrediencium comprimendam aut propter petulanciam lasciuiencium restringendam seu propter cognicionem faiendorum et omittendorum. 2 Igitur in omni lege, si peccat quis ex infirmitate et necessitate importabili, dispensacionem accipit. Qui vero nolens et ex nulla deliberacione peccat, iudicatur leuius. Qui vero industria seu assiduitate, nullam recipit excusacionem. 3 Simile est de discipulis meis, quia, quando in carne conuersabar, confricantes grana die sabbati et comedentes iudicabantur ab ypocritis iudeorum, quos ego, quorum noui simplicitatem et infirmitatem, excusaui allegando exemplum Dauid, qui in necessitate vie comedit panes sacerdotum, quod in lege laycis prohibebatur. 4 Nunc autem ego ipse Deus nouam regulam a me formatam misi amicis meis, in qua omnis caritas et humilitas et discrecio attendenda est, compassio quoque infirmorum et sanorum habenda, quia omnis lex, que in caritate et humilitate et discrecione non perficitur, laudem non meretur. 5 Ergo licet dixi in regula omnes sanos ieiunare debere statutis temporibus, tamen eciam eis dispensacio negari non debet, si subita in eis mutacio acciderit aut infirmitas aut tempus laboris compassionem requirit. 6 Quod quidem sit in manu abbatisse et confessoris et moderacione eius, cui preceptum est ordinare, quociens sanis expedit frangere ieiunia aut recipere recreacionem. 7 Dispensandum est igitur cum minutis, defectuosis, subita infirmitate arreptis et labore nimio fatigatis."

Chapter 15 Quod balnea non debent prohiberi eciam sanis personis Ordinis Sancti Saluatoris certis causis et temporibus.

{ Filius Dei loquitur: "Legis doctores et sacerdotes calumpniabantur discipulos meos, quia manducauerunt non lotis manibus, quibus ego respondi non prodesse locionem carnis, vbi cor immundum est. 2 Ergo cor mundum acceptabile est Deo, nec obest locio et cura carnis, si causa iusta sit et racionabilis. Ideo prohiberi non debent balnea eciam sanis certis causis et temporibus, quia eciam sanitas seruanda est, vt non debilitentur. 3 Balnea ergo habeantur, quociens expedit infirmis. Sanis vero semel in mense vel in duabas septimanis, si expedit saluti."

Chapter 16 Circa capitulum decimum regule Sancti Saluatoris, scilicet de modo probacionis, recepcionis et consecracionis personarum etc.

{ Filius Dei loquitur: "Dixi tibi prius de anno probacionis habendo. Hoc considerare debes de personis, quarum vita et conuersacio minus probata et nota est. 2 Ideo permitto, quod, si aliqua, que suscipi petit ad religionem, tante auctoritatis et grauitatis est, quod non timetur quasi de inconstancia et instabilitate eius, et que nouit discernere temptaciones carnis et insidias dyaboli, cuius et etas probata est, talis sociari potest congregacioni circa annum dimidium vel sic, proposita ei prius austeritate regule et eius institutis, vt sciat, ad quid venit."

Chapter 17 Pulchra doctrina, per quam virgines, ymmo eciam alii, volentes profiteri regulam Sancti Saluatoris se disponere et gerere debeant in obseruanciis regularibus.

{ Quecumque sponse Dei esse vel fieri desiderant, feruencius laborare tenentur ad perfeccionem voluntatis Dei quam pro suis vsibus vel pro suarum implecione voluntatum. 2 Hee debent esse sicut sponse longe distantes a possessionibus suis et sunt in itinere hospitarique debent in patrimonio sponsi. Possessio earum est libertas corporis et mundana conuersacio cum omnibus sibi attinentibus, a quibus tota voluntate se debent irremeabiliter separare. 3 Debent eciam indui vestibus nupcialibus, idest humilitate, paciencia et obediencia, que ornant animam et pulchrificant coram Deo. 4 Debent eciam surgere et procedere, vt appareant coram sponso et inuitatis ab eo. O quam honeste et morigerose oportet eas in conspectu intuencium eas cum verbis et operibus incedere, cum inuitati ad nupcias intuentes eas sint virgo Maria, mater Dei, cum toto celesti exercitu, sponsus vero desiderans eas verus Deus, rex regum et dominus dominancium potensque super omnia creata. 5 Tunc enim surrexerunt, quando confessionem suam cum discreta contricione fecerunt et cum firma voluntate vlterius non peccandi. Et tunc processerunt, quando omnia mundialia sponte reliquerunt, nichil ex eis possidere curantes sed nec libertatem super voluntatem propriam habere volentes. 6 Tunc vero cum sponso suo sunt consecrate, quando promittunt regulam et professionem suam inuiolabiliter seruare. Et tunc securam et rectam viam vadunt ad thalamum sponsi, quando regulam et professionem suam, prout poterunt, conseruant. 7 Facta vero professione incipit primus dies nupciarum et terminatur, quando anima de corpore egreditur. Ideo oportet eas istum diem cum tribus expendere, scilicet discreto timore, deuoto gaudio et feruenti caritate.

Chapter 18 Circa capitulum XII. regule Sancti Saluatoris, quod est de horis fratrum et de numero tam sororum quam fratrum.

{ Ihesus Christus, filius Dei, loquitur: "Scriptura aurea dicit, quod ad ornamentum tabernaculi in heremo quidam offerebant aurum et argentum et lapides preciosos, alii pelles et pilos caprarum pro tentoriis, et omnia oblata placita erant Deo secundum disposicionem et voluntatem offerentis. 2 Sic est et de oracionibus et lecturis fidelium. Quidam suspensi ab amore mundi offerunt Deo cor mundissimum quasi aurum obrizum. Alii inflammati spiritu diuine sapiencie loquuntur et cantant verba diuine sapiencie, que sunt quasi argentum examinatum. 3 Alii vix sciunt 'Pater noster', tamen ex contrito corde et penitencie operibus offerunt Deo in fide perfecta modicum, quod sciunt et possunt, quasi pilos caprarum. Omnes isti placent michi in oracionibus suis, si intencio et voluntas est bona. 4 Ideo quia sacerdotibus etate prouectis difficile est assueta relinquere et nouis assuesci, permittitur eis cathedralis ecclesie, in cuius dyocesi situm est monasterium, cantare officium. Sorores vero officium eis institutum nullatenus immutabunt."

Chapter 19 Cum beata Birgitta sollicitaretur de personis Ordinem Sancti Saluatoris ingressuris, audiuit a beata virgine, quod essent prouise a Deo, et quod aliqui eorum fierent rebelles verbis Christi.

{ Cum semel sponsa Christi staret in oracione, incidit ei cogitacio de statu futuro huius religionis, quomodo tot persone vtriusque sexus possent inueniri. 2 Cui apparens mater Dei dixit: "Filia, tu sollicita es pro personis in futurum hanc religionem ingressuris. Scias, quod filius meus, qui personaliter regulam istam dictauit, prescit mille personas pro qualibet persona, quam tu scis et speras religionem hanc ingressuram." 3 Cui sponsa respondit: "Domina mea, faciliter inueniri possunt mulieres, que se subicient ordini, sed difficulter inueniuntur viri, qui se subdere volunt prouisioni vnius mulieris, cum pluresque secularis sciencia inflat et extollit et mundus honoribus, diuiciis et delectacionibus eis blanditur." 4 Cui iterum mater Dei: "Venient vtique illi, qui verba filii mei cum suauitate recipient et eis vtentur ad commodum anime sue et honorem Dei. 5 Venient eciam alii, qui non minus aduersentur verbis filii mei et simplici regule tibi reuelate quam illi increduli, qui verbis Dei et Moysi contrariabantur in deserto interpretantes verba Dei pro sua voluntate. 6 Verumptamen scias, quod verba huius regule ad profectum coartabunt se et fructificabunt vsque in finem. Nec tu, filia, sollicita sis de personis hanc religionem ingressuris. 7 Ipse enim filius meus nouit, quos vocabit et preordinet secundum suam voluntatem in opus ministerii huius, quamuis quidam eorum erunt rebelles verbis filii mei, secundum humanam estimacionem suam simplicitatem verborum presumptuose paruipendentes, sicut mundi sapientes presumunt preferre sentencias suas aliquando diuine voluntati, quibus verum intellectum corrumpunt et errorem inducunt."

Chapter 20 Circa XIV. capitulum regule Sancti Saluatoris, scilicet de eleccione abbatisse etc. Filius Dei, distinguens tres gradus hominum sibi summe placentes, vult, quod soror de illegitimo thoro nata non eligatur in abbatissam.

{ Filius Dei loquitur: "Licet filius non portabit iniquitatem patris, tamen quia tres ordines sunt, qui michi summe placent, scilicet virginitas, viduitas et coniugium, ideo hii tres ordines preferendi et honorandi sunt pre omnibus, tum quia magna puritatis et honestatis habent insignia, tum quia mater mea hos tres ordines in se compleuit. 2 Fuit enim purissima virgo in partu et post partum, fuit et vere mater et virgo, fuit et vidua post ascensionem meam, corporali presencia mea viduata. 3 Propterea cum eligenda est abbatissa, vna, que est de aliquo istorum trium ordinum, eligatur. Soror vero, que est de alio genere, quantumcumque continentis et supereminentis vite sit, in abbatissam non eligatur."

Chapter 21 Christus dicit, quod abbatissa debet esse virgo munda et probata atque moribus exemplaris, et quod in defectu huiusmodi virginis potest assumi in abbatissam humilis et probata vidua.

{ Ihesus Christus loquitur: "Pulchra coniunccio et decens confederacio est, vt virgo presit virginibus. Nam inter omnia primatum tenet ipsa mundicia carnis et mentis, de qua et per quam ego Deus incarnari volui. 2 Verum quia mater mea virgo fuit et mater, sed non ideo mater quia cognita viro, sed afflata spiritu patris et mei genuit me verum Deum et hominem, ideo hic nouus ordo dedicandus est matri mee. 3 Et quecumque preesse debet virginibus eius, necesse est et laudabile, vt sit virgo et munda et probata moribus et in virtutibus exemplaris. 4 Si vero virgo talis in congregacione non fuerit, que officium virginis matris mee implere potuerit, non displicet michi, si onus humilitatis et prelature assumat humilis et probate vite vidua, quia accepcior est michi humilis vidua quam virgo superba. 5 Ergo si Deo placuerit exaltare humilia et efferre viduitatem ex necessitate, non derogatur ex hoc laudabili consuetudini virginum, quia Deus omnia humilia exaltare dignatur. 6 Quid enim humilius fuit et est matre mea? Quid vero est, quod humilitas perfecta non meretur? Propter humilitatem quippe factus sum ego, Deus et Dei filius, verus filius virginis. Et sine humilitate non est via in celum."

Chapter 22 Christus dicit, cur et qualiter abbatissa Ordinis Sancti Saluatoris debet benedici.

{ Christus loquitur: "Qui habet officium principis temporalis, tenetur aliquo signo designari, vt ei ab omnibus obediatur et honor deferatur. 2 Sic est de abbatissa, quia ipsa habet officium et vices matris mee in terris. Ideo ipsa in signum maioris sollicitudinis et in augmentum gracie spiritualis debet ab episcopo recipere munus benediccionis, vt a ceteris discernatur et honoretur, non sua assumpcione sed honore mei et matris mee. 3 Benediccio abbatisse fiat secundum morem abbatissarum sancti Benedicti preter baculum et annulum, qui prius est benedictus."

Chapter 23 Circa XV. capitulum regule Sancti Saluatoris, scilicet quod fratres diuino officio, studio quoque et oracioni vacare debent etc. Christus ostendit, quomodo et quid predicandum est populo.

{ Christus loquitur: "Qui predicant veritatem meam, debent habere verba simplicia et pauca, in leccione sanctarum scripturarum fundata, vt homines venientes delonge capere sufficiant et non attediantur in prolixitate et declamacione verborum superfluorum. 2 Nec debent proferre verba contorta more adulancium, nec multiplicare incisiones et distincciones capitulorum seu subtilitates leoninitatum, sed omnia moderare iuxta capacitates audiencium. Quia que populus simplex non intelligit, solet plus mirari quam edificari. 3 Ideo, si est dominica, predicantes in ista religione proponant euangelium diei et eius exposiciones, Bibliam et ista verba mea et dilecte matris mee sanctorumque meorum, Vitas patrum et miracula sanctorum, simbolum fidei, remedia quoque contra temptaciones et vicia secundum vniuscuiusque capacitatem. 4 Nam mater mea carissima simplicissima fuit, Petrus ydiota, Franciscus rusticus, et tamen plus profecerunt animabus quam magistri eloquentes, quia perfectam caritatem ad animas habuerunt."

Chapter 24 Circa XX. capitulum regule Sancti Saluatoris. Visio, qualiter virgo Maria, altercando cum dyabolo, iuridice vicit locum Watzstena pro fundando in eo monasterio suo. Quem Christus graciis multis preditum sibi adiudicando donauit.

{ Videbatur cuidam, quod esset in lata domo et magnus exercitus conuenerat. Tunc beata virgo dixit ad regem celi: "Fili mi, da michi locum istum." 2 Mox dyabolus affuit et dixit: "Iste locus meus est. Ego enim eum possideo triplici iure. Primum est, quod fundatoribus loci illius voluntatem inspiraui edificandi, et principes huius edificii fuerunt serui mei et amici. 3 Secundum ius est, quod locus iste locus penarum est et ire, et amici mei, iuxta voluntatem meam crudeles, puniebant hic subditos suos sine misericordia. Ideo ego sum dominus penarum et princeps ire super locum istum et ideo meus est. 4 Tercium ius est, quod locus iste fuerat meus multis iam annis, et ibi sedes mea est, vbi voluntas mea perficitur." 5 Tunc beata virgo dixit iterum ad Deum: "Fili mi, quero a te iusticiam. Si forte aliquis spoliasset alium bonis suis et pecunia et faceret eum adhuc super dampnum suum edificare domum sibi proprio labore et pecunia, qua eum spoliauerat, cuius esset locus edificatus?" 6 Respondit Dominus: "Mater", inquit, "dilecta, ille possidet de iure domum, qui possiderat pecuniam et laborem expenderat." Et beata virgo ad dyabolum ait: "Ideo nichil tu iusticie habes in domo hac." 7 Iterum quesiuit beata virgo a iudice, secundo dicens: "Si in alicuius corde fuerit crudelitas et iracundia et intrauerit misericordia et gracia, quibus competit fugere?" 8 Respondit iudex: "Crudelitati et iracundie competit cedere misericordie." Et virgo ad dyabolum: "Ideo", inquit, "tu debes fugere, quia si tu es penarum dominus et princeps iracundie, ego autem sum mater gracie et regina misericordie, quia misereor omnium inuocancium me."9 Tercio quesiuit virgo a iudice: "Fili mi, si lictor fuerit in aliqua domo vel sederit, et dominus suus venerit volens in eadem domo et sede residere, quid faciet lictor?" 10 Respondit iudex: "Iusticia est, vt lictor surgat et dominus suus, vbi sibi placuerit, sedeat." Tunc virgo ait ad dyabolum: "Quia tu es lictor filii mei et ego sum domina super te, iustum est, vt tu fugias et, vbi voluero, sedeam." 11 Deinde iudex ad virginem ait: "Mater dilecta, tu vicisti locum istum iure debito. Ideo tibi iuste debetur et eum tibi adiudico. 12 Sicut enim in loco isto audite sunt hactenus lacrime et gemitus miserorum, quorum sanguis et miseria clamabat ad me de terra et in auribus meis sonuit, sic nunc vox laudancium te in loco hoc ascendet ad aures meas. 13 Et sicut in loco hoc fuerat penarum locus et grauamen terre, sic nunc colligentur ad locum istum illi, qui postulabunt misericordiam et indulgenciam viuis et defunctis et placabunt me pro statu regni." 14 Et post hec adiecit iudex loquens ad virginem: "Inimicus tuus fuerat huius loci dominus longo tempore, amodo eris tu hic domina et regina."

Chapter 25 Christus declarat sancte Birgitte, quare ciuitas illa Iherico destructa fuit, faciendo quandam similitudinem de loco monasterii sui Watzstena et inhabitatoribus eius.

{ Ihesus Christus loquitur: "Quid legisti hodie in libro tuo?" Et illa: "Legi", inquiens, "et mirata sum, quod muri Iherico dampnati corruerunt ex sonitu tubarum et circuitu arche sancte ad preceptum tuum." 2 Respondit spiritus: "In illa ciuitate et ex illa ciuitate multa mala facta sunt, et nullus in ea erat, qui michi placuit. Ideo non merebatur veniam nec digna fuit, scilicet vt a populo meo inhabitaretur. 3 Verum quia populus meus, attritus et fatigatus in deserto, possessionem promissam accepturus erat, erudiendus prius erat verbis, exemplis et miraculis. 4 Ideo dispensacio mirabilis retribucioque iusta facta est in ciuitate ista, vt populus, eductus mirabiliter de aqua, mirabilia eciam videret in terra, et sic visis miraculis Deus amplius infigeretur in cordibus eorum, et ipsi maiora sperare addiscerent et ad maiora incitarentur. 5 In isto vero loco, in quo nunc est affliccio amicorum meorum, fuerat habitacio demonum. Sed vicit locum istum mater mea triplici iure, scilicet caritate, precibus et mutacione officiorum futurorum." 6 Cui illa: "O", inquit, "Domine, non indigneris, si loquor. Tu dixisti, quod in domo tua omnis humilitas debet esse. Numquid ista edificacio stabit in loco isto?" 7 Respondit spiritus: "In illa misera Iherico aliqua erant profutura populo meo, que purgata prius igne a populo meo habebantur, et idem populus meus labores gencium possedit. 8 Propterea quia domus hec de sudore pauperum pro superbia diuitum edificata est, ideo pauperes mei inhabitent eam disponendo omnia superflua et superba ad solam humilitatem et vtilitatem. 9 Verumptamen caueatur, vt, quod diuina potencia permisit ex causa speciali, non trahatur in exemplum superborum."

Chapter 26 Christus dicit sponse de inobediencia cuiusdam regis Suecie, scilicet in non eundo ad papam pro absolucione peccatorum et contra paganos, et facit mencionem de ciuitate Iherico et de loco et monasterio Watzstenensi.

{ Filius Dei loquitur: "Ecce, rex spreuit consilium meum secundum sicut et primum, et ideo inimici mei intrauerunt loca matris mee et euerterunt et destruxerunt, sicut audisti. Et ideo lapides et ligna clamant vindictam super regem. 2 Verum quia Deus de malicia hominum fabrificat sibi honorem, et, vnde dyabolus se preualere credit, inde deicitur et confunditur. 3 Etenim illa alta edificia, si stetissent, fuissent occasio superbie posterorum et exemplum magne elacionis. Si vero ex industria fuissent diruta, notata fuissent leuitas et dampnum. 4 Nunc ex occasione dampni et malicia hominum ostendere tibi volo, quomodo Deo cara humilitas edificari potest ex alta superbia et inutili et sumptuosa eleuacione murorum. 5 Humilientur primum ale domus et alta parietum deicietur eleuacio, tunc erit honor Deo et consultum inhabitantibus et exultacio intuentibus magnumque indicium humilitatis. Sed quomodo hec fiant, hoc sit in manu et consilio eorum, qui nouerunt structuras exaltare." 6 Item loquitur filius Dei: "Dixi tibi prius de Iherico ciuitate, quam similaui loco monasterii huius, et quomodo preparata edificia starent et reducerentur ad humilia et sola necessaria. Hec permisi amicis meis, si rex congregasset eos secundum consilium meum. 7 Ideo nunc laborent, qui congregati sunt, vt omnia superflua deiciant et de solis necessariis et humilibus contententur et glorientur."

Chapter 27 Filius Dei ostendit beate Birgitte, qualiter quidam rex propter peccata sua non erat dignus edificare sibi domum, scilicet monasterium Watzstenense.

{ Filius Dei loquitur: "Quia rex iste non querit calorem meum sed permanet in frigore et scandalum manuum suarum non dimittit, ideo non edificabit michi domum vt Salomon nec habebit exitum vite vt Dauid. 2 Sed nec memoria eius erit vt dilecti mei Olaui, nec coronabitur vt amicus meus Ericus, sed senciet iusticiam, quia noluit misericordiam, et arabo terram in iudicio et tribulacione, donec inhabitantes discant petere misericordiam. 3 Verumptamen persona, que edificabit monasterium meum, qualis erit et quando veniet, erit tibi notum, sed vtrum in hac vita, non est tibi licitum scire."

Chapter 28 Christus ostendit hic sancte Birgitte situacionem, dimensionem et disposicionem ecclesie monasterii Watzstenensis et chori fratrum, locutorii inter fratres et sorores, testudinum, altarium, ostiorum, ambituum, columpnarum, chori sororum, fenestrarum et locutorii secularium.

{ Filius Dei loquitur: "Chorus ecclesie debet esse ad occidentem ad stagnum, et murus altus ab aquilone a domo laterina iuxta stagnum vsque ad finem curie clericorum. 2 Inter illum murum et chorum sit spacium decem et octo vlnarum pro edificando collocutorio, quod vnus murus diuidat per medium in longitudine a choro et ad murum iuxta stagnum. 3 Et in illo collocutorio debent fratres et sorores loqui adinuicem de necessariis, et nulle fenestre sint in illo medio muro, qui diuidit eos, ita quod quis videatur ab alio. Item due rote sint in illo muro, quales solent esse in aliis monasteriis. 4 Deinde chorus ipse habeat viginti duas vlnas in longitudine sub vna testudine ab pariete vsque ad summum altare, ita quod illud altare sit sub eadem testudine. 5 Clerici stare debent inter summum altare et parietem. Testudo vero habebit viginti vlnas in latitudine. 6 Ille vero paries, qui est retro stallas ad sorores, habebit quinque fenestras, ad quas sorores faciant confessiones suas et recipiant corpus Domini. 7 Ipsa ecclesia debet habere quinque testudines in longitudine et tres in latitudine, et quelibet testudo sit viginti vlnarum in latitudine et viginti in longitudine. Tres vero testudines proxime summo altari ad orientem per transuersum medium ecclesie addantur ad chorum. 8 Sex gradus debent esse in descensu a summo altari per transuersum tocius ecclesie, et quilibet illorum graduum habebit duo altaria super se, ita quod sex sint ad dexteram summi altaris et sex ad sinistram. Et quodlibet altare stet in obliquum ab altero. 9 Summum altare habebit quinque vlnas in longitudine et duas vlnas cum dimidia in latitudine. Et quodlibet aliud altare ex illis duodecim habebit duas vlnas cum dimidia in longitudine et vnam vlnam cum dimidia in latitudine. 10 Et inter quodlibet altare debet esse spacium duarum vlnarum. Quilibet vero gradus debet habere in altitudine quasi manus per transuersum. 11 Paries ad orientem habebit duo ostia sub duabus vltimis testudinibus. Sub media vero testudine nullum sit ostium. Et quodlibet ostium habebit sex vlnas in latitudine, et in altitudine pertingant ad asseres sub pedibus sororum. 12 In medio vero inter ista duo ostia sit altare beate virginis, habens quatuor vlnas in longitudine et tres in latitudine, prope parietem ad orientem. Chorus per circuitum altaris habeat decem vlnas in longitudine et decem in latitudine et circumseptus sit laminibus ferreis. 13 Vnus ambitus debet esse per circuitum ecclesie interius, circumseptus laminibus ferreis, habens quatuor vlnas in latitudine, in quo clerici ambulare possunt, ita quod non veniant ad populum. 14 Sub ambobus ostiis sint gradus in ascensum chori beate virginis, et nullum aliud ostium sit in illo choro. 15 Nullum eciam ostium potest esse in ambitu ferreo ecclesie nisi vnum tantum iuxta summum altare, et illud sit continue sera munitum, nisi quando persona aliqua intrabit religionem. 16 In medio parietis ad astrum infra ambitum ferreum sit altare sancti Michaelis, ita quod sacerdos vertat se ad austrum. 17 In medio vero parietis ad aquilonem sit altare sancti Iohannis Baptiste, ita quod sacerdos vertat se ad aquilonem. 18 Extra vero ambitum ferreum edificanda sunt altaria, in quibus sacerdotes seculares aduenientes celebrare possunt. 19 Columpne habebunt vndecim vlnas in altitudine a pauimento ecclesie vsque ad trabes. Super trabes vero edificetur pauimentum de asseribus et argilla vel lateribus, super quod sorores stabunt, et sub illis asseribus figantur lamina cuprea, ne noceat ignis. 20 Columpne autem ascendant per pauimentum chori sororum, ita quod habeant quatuor vlnas vel circa hoc in longitudine a pauimento sororum, antequam attingant ad testudines. 21 Omnes autem testudines super chorum et totam ecclesiam equalem habeant altitudinem. Tectum habeat altitudinem necessariam. 22 Nulla subtilis sculptura sit in ostiis, fenestris vel columpnis, sed ex opere plano et forti. Fenestre vitree non debent habere colorem nisi album vel glaucum. 23 Domus, in qua sorores debent loqui secularibus, debet esse ad orientem inter magnam domum laterinam et ecclesiam. Ibi sint fenestre, ita quod persone possint videri adinuicem. 24 Ecclesia debet edificari de lapidibus, excisis a montibus lapideis et in terra inuentis, et non de lateribus."

Chapter 29 Visio, quam habuit sancta Birgitta super construccione et situacione /cimiterii/ monasterii Watzstenensis cum locutoriis sororum et fratrum sibi inuicem et cum secularibus, et de habitacione fratrum, de pomerio sororum, et vbi possint recipere medicinas.

{ Vidi a magna domo lapidea vsque ad cespitem, que est ad austrum late vie, murum longum et latum et semissem. 2 Deinde vidi ecclesiam intra murum, cuius fundamenta et parietes et fenestras et longitudinem et latitudinem diligenter attendi. 3 Deinde a cornu eiusdem domus vidi murum magnum vsque ad sanctuarium, vbi michi a spiritu dictum est: "Ab isto muro edificetur murus, vbi sit locutorium fratrum et sororum, in quo sint fenestre due pro colloquendis fratribus et sororibus et necessariis fratrum recipiendis." 4 Deinde a muro isto vidi murum, qui protendebatur ad domum lapideam paruam, vbi michi dicebatur: "Hic erunt habitacula clericorum." 5 A cornu vero parue domus istius australi ascendebat murus, qui protendebatur ad murum, qui stabat in cespite. Et audiui in spiritu: "In isto muro erit parua porta, vbi necessaria fratrum, scilicet ligna et talia, recipientur. Et ibi eciam erit domus pro infirmis inspiciendis et curandis." 6 Deinde a muro, qui videbatur stare in cespite, protendebatur murus vsque ad domum lapideam, que est in oriente, sed non plene attigit domum. Nam distancia parua erat, quia a pariete australi ecclesie ibat murus alius, qui se coniunxit muro, qui processit de cespite, et combinauit ambos muros in vnum, vbi michi dictum est: "Hic erit collocutorium fratrum cum secularibus." 7 Deinde a cornu occidentali versus aquilonem magne domus lapidee vidi murum, qui circuibat pomerium iuxta situm antiquarum arborum, qui murus circueundo pomerium reflectebatur ad cornu orientale magne domus.8 Post hec vidi murum ascendentem a cornu orientali, qui protendebatur directe ad parietem ecclesie. Et tunc audiui in spiritu: "In isto muro erunt tres domus. Vna decenter edificata, vbi episcopi et principes possunt audire sorores. Alia erit pro necessariis recipiendis. Tercia pro infirmis inspiciendis et curandis." 9 Post hec vidi vltra stagnum ecclesiam similem isti cum edificiis suis, quam ex omni parte circuibat murus longus, fortis et altus. Et tunc audiui in spiritu: "Domus et ecclesia, que edificabuntur post istam ecclesiam, simili modo edificabuntur, sicut modo vides."

Chapter 30 Christus dicit sancte Birgitte disposicionem domus sue, per quam specialiter notatur monasterium Watzstenense et Ordo Sancti Saluatoris etc.

" {I n domo mea debet esse omnis humilitas, que omnino nunc est contempta. 2 Ibi debet esse murus fortis inter viros et mulieres, quia, licet omnes possem defendere et omnes sine muro tenere, propter cautelas tamen et astucias dyaboli volo, quod vnus murus diuidat vtrasque habitaciones, qui sit fortis et non multum altus sed moderatus. 3 Fenestre sint simplicissime et lucide. Tectum moderate altum, ita vt nichil ibi appareat, nisi quod humilitatem redoleat. 4 Quia illi, qui michi nunc domos edificant, ipsi sunt similes magistris edificantibus, ad quos cum dominus edificii ingreditur, recipiunt eum per crines et trudunt eum sub pedibus, lutum ponunt in sublimi et aurum sub pedibus. 5 Sic faciunt ipsi michi. Edificant enim lutum, idest temporalia ista casura ponunt quasi ad celum. Animas autem, que sunt preciosiores auro, minime curant. 6 Si ego ingredi volo ad eos per predicatores meos aut per cogitaciones bonas, ipsi arripiunt me per crines et conculcant me sub pedibus, idest blasphemiam michi inferunt et opera mea et verba mea contemptibilia reputant quasi lutum, se autem existimant multo sapienciores. Si enim michi edificare vellent et ad honorem meum, animas primo edificarent. 7 Quicumque autem domum meam edificat, summo studio apponat curam, vt non veniat ibi ad edificium vnus denarius, qui non sit bene et iuste acquisitus. 8 Multi quippe sunt, qui se male acquisita bona habere sciunt, et tamen de hoc non dolent nec voluntatem habent restiuendi et satisfaciendi ipsis defraudatis et spoliatis, quamuis possent restituere et satisfacere, si vellent. 9 Sed tamen quia cogitant secum in eternum non posse possidere ea, dant partem ecclesiis ex illis bonis iniuste acquisitis, quasi per hanc donacionem placatum me habeant. 10 Alia autem bona bene acquisita reseruant posteris suis. Hoc certe non placet michi. 11 Quicumque enim michi in donis suis placere vellet, deberet primo habere affeccionem emendandi se, deinde facere illa bona opera, que posset. 12 Debet eciam plangere et lugere mala, que fecit, deinde restituere, si potest. Et si non potest, debet habere voluntatem restituendi defraudata. Postea cauere debet, ne vmquam talia vlterius committat. 13 Si autem non superesset, cui redderet illa male acquisita, tunc posset michi dare, qui omnibus possum sua refundere. 14 Quod si reddere non sufficit, tunc, si cum proposito emendandi et contrito corde humiliauerit se michi, ego diues sum reddere et possum restituere omnibus defraudatis partes suas vel in presenti seculo vel in futuro. 15 Ego volo tibi indicare, quid significat domus, quam edificari volo. Ipsa enim domus est religio, cuius fundamentum sum ego ipse, qui omnia condidi et per quem omnia facta sunt et subsistunt. 16 In qua domo sunt quatuor parietes. Primus est iusticia mea, qua aduersantes domui huic iudicabo. Secundus paries est sapiencia mea, qua inhabitantes cognicione mea et intelligencia illuminabo. 17 Tercius est potencia mea, qua eos confortabo contra machinamenta dyaboli. Quartus eciam paries est misericordia mea, que omnes suscipit petentes eam. In hoc pariete est porta gracie, per quam omnes petentes suscipiuntur. 18 Tectum domus est caritas, qua diligencium me peccata cooperio, ne pro illis peccatis iudicentur. Fenestra tecti, per quam intrat sol, est consideracio gracie mee, per quam intrat calor deitatis mee ad inhabitantes. 19 Quod autem murus debet esse fortis et grandis, significat, quod nullus valet infirmare verba mea nec ea destruere. Quod autem debet esse moderate altus, significat, quod sapiencia mea ex parte intelligi et comprehendi potest sed numquam plenarie. 20 Fenestre simplices et lucide significant, quod verba mea licet simplicia sunt, tamen per ea lux cognicionis diuine intrabit in mundum. 21 Tectum moderate altum significat, quod verba mea non in sensu incomprehensibili sed comprehensibili et intelligibili sensu manifestabuntur."

Chapter 31 Christus dicit hic, quales picture sint in monasterio Sancti Saluatoris, et quod ecclesia tres habeat portas et de earum mystica interpretacione.

{ Filius Dei loquitur: "Picture non habeantur in parietibus ecclesie nisi solummodo passio mea et sanctorum meorum memoria. Nam frequenter ingredientes ecclesiam plus delectantur in videndo descripciones parietum quam in Christi beneficiis. 2 Ideo hec ecclesia habeat tres portas. Prima debet vocari porta remissionis, per quam omnes seculares ingrediantur, quia omnis, qui contrito corde et voluntate emendandi ingreditur hanc portam, habebit alleuiacionem in temptacionibus, fortitudinem ad operandum bona, deuocionem in oracione, remissionem peccatorum et cautelam in agendis. 3 Ideo hec porta erit ad orientem, quia orietur ingredientibus caritas diuina et lux fidei fortificabitur in eis. 4 Secunda porta vocabitur porta reconciliaconis et propiciacionis, per quam ingrediantur fratres in chorum suum, quia eorum precibus et fide peccatores appropinquabunt Deo regnique status meliorabitur et mitigabitur ira Dei. 5 Ideo hec porta sit ad occidentem, quia per eorum oraciones in multis occidetur et abscidetur potestas dyaboli, vt non preualeat temptare, quantum velit. 6 Tercia porta vocabitur gracie et glorie, per quam ingrediantur sorores, quia, quecumque soror ingreditur hanc portam contrito corde et sola intencione placendi Deo, graciam habebit in presenti proficiendi de virtute in virtutem et refrigerium in temptacionibus gloriamque in futuro. 7 Ideo hec porta sit ad aquilonem, quia, sicut a dyabolo panditur omne frigus malicie, sic erit ingredientibus hanc portam habundancia benediccionis calorque spiritus sancti infundetur et ardor diuine caritatis eis adaugebitur."

Chapter 32 Christus petit a communitate regni subsidium quoddam ad complementum monasterii Watzstenensis.

{ Christus loquitur: "Ego sum, qui Abrahe precepi filium suum immolare, non quia non presciui obediencie sue bonum, sed quia volui, vt voluntas sua bona eciam futuris ad imitandum similiter ostenderetur. 2 Sic ego nunc a principe terre edificari volo vnum monasterium in honore matris mee. Ideo vt peccata regni minuantur, peto ad eiusdem monasterii perfeccionem auxilium a communitate, non sicut indigens, quia omnium sum dominus, sed vt promptitudo voluntatis eorum eciam aliis innotescat. 3 Propterea omnis ad annos discrecionis perueniens, qui in virginitate perseuerare proponit, siue vir siue femina, tribuat vnum denarium monete currentis. Similiter qui in viduitate est. 4 Qui vero in coniugio est, tribuat pro se et vxore duos denarios ad edificacionem monasterii matris mee. 5 Qui vero filios et filias habent et peruenerunt ad annos discrecionis, scilicet XVI annorum, pro vnoquoque soluant vnum denarium, vt in eis caritas et obediencie fructus augeatur. 6 Religiosi vero, qui se et sua michi dare tenentur, et clerici, qui sors mea sunt, liberi sint. 7 Similiter et famuli seruientes immunes sint, quia ex sudore comedunt panem suum et quia sui iuris non sunt."

Chapter 33 Quod abbatissa Ordinis Sancti Saluatoris recipere potest quatuor viros boni testimonii et fame in fratres extra monasterium, et de eorum habitu et modo viuendi.

{ Christus loquitur: "Scriptura aurea dicit, quod Moyse orante pro populo suo Aaron et socius eius sustentabant manus eius, ne grauaretur in iugi extensione earum. 2 Sed cur hoc? Numquid non Deus potuisset fortificasse eum, qui dedit ei virtutem orandi? Potuisset quidem. Sed signum fuit eorum, qui contemptis omnibus soli adherent Deo, quia humana natura infirma est et indiget sustentacione. 3 Ideo vt amici Dei valeant subsistere et ne post diuinam contemplacionem fedarentur temporalibus, permittuntur eis solacia exteriora, quibus robustius assurgant ad diuina. 4 Propterea quatuor viri boni testimonii et vite et etatis assumantur ad curiam officialis, qui distribuant elemosinam et vestes pauperibus, qui parati sint recipere verba sororum et fratrum et responsa reddere, qui dominis temporalibus in negociis monasterii loqui et deseruire sufficiant et onera abbatisse releuare. 5 Ad hoc autem, vt predicti fratres fiducialius agant in commissis, debent de monasterio viuere et participes esse omnium spiritualium bonorum, que agantur in monasterio. 6 Debent eciam continenter viuere et crucem rubeam in vestibus prope cor portare in signum familiaritatis et caritatis diuine necnon et obedienciam in manu abbatisse promittere in temporalibus et confessori in spiritualibus 7 eademque caritate et regula eisdemque moribus et obediencia et disciplina viuere, sicut qui infra monasterium sunt, vt nulla nec in moribus vel victualibus et correpcione discordia sit, nulliusque preceptum preponant imperio abbatisse seu confessoris. 8 Si vero aliqua enormia seu abhominabilia talia per eos committuntur, quibus denigratur ordo aut status monasterii diffamatur, carceribus monasterii recludantur. Aut si confessor corrigere non poterit, consilium et auxilium requiratur episcopi, seruata in omnibus regule sancte institucione. 9 Confessor vero prouideat, quomodo ieiunent, et quibus horis reficiantur et teneant silencium, quomodoque dormiant, et qualiter et quomodo extra limites monasterii seu ad dominos terre egrediantur. 10 Similiter et prouideat de habitu eorum honesto et de horis legendis, et vbi stent in ecclesia et recipiant corpus Christi. Constituaturque eis locus, vbi comedent et dormiant, cimiteriumque habeant per se separatum. 11 De istis quatuor, qui portant crucem, possunt vnus vel duo esse sacerdotes, ita tamen quod in omnibus obediant abbatissse et confessori. 12 Si vero aliqui laboratorum vel artificum se regule isti subdere volunt, eadem lege et institucionibus gaudeant, excepto quod crucem non portent. Vnusque de illis quatuor sit magister eorum, per quem dirigantur et instruantur iuxta consilium et preceptum abbatisse et confessoris in spiritualibus."

Chapter 34 Circa XXI. capitulum regule Sancti Saluatoris. Christus distinguit XIII altaria, XIII apostolis consecranda secundum eorum XIII virtutum eminencias etc.

{ Filius Dei loquitur: "Dixi tibi prius, quod XIII altaria habenda sunt in sanctuario in XIII gradibus secundum vocacionem et inflammacionem spiritus mei vnicuique collatam. 2 Primum igitur et principale altare consecretur Petro, principi apostolorum, quia ipse fuit primus vocacione et eleccione, primus eciam dignitate potestatis et quadam similitudine mortis mee. 3 Ad dexteram vero altaris Petri, principis apostolorum, sit primum altare Pauli, qui, licet ipse non vidit me conuersantem in carne, vidit tamen in visione spirituali et ipse perfeccius inflammatus zelo animarum fuit et caritate amplius laborabat, vnde et nomen et vitam et dignitatem sortitus est apostolorum. 4 Secundum vero altare ad dexteram sit Iacobi, filii Zebedei, qui per pacienciam et ardorem predicacionis primum meruit pre aliis glorificari. 5 Tercium altare ad dexteram sit Iohannis euangeliste, qui amore castitatis specialem a me inuenit familiaritatem, qua ceteris alcius scripsit euangelicam veritatem. 6 Quartum altare ad dexteram sit Bartholomei, qui contemptor diuiciarum et amator paupertatis penas pacienter tulit illatas. 7 Quintum altare ad dexteram sit Philippi, qui generacionem carnis despiciens multos regenerauit vite eterne. 8 Sextum altare ad dexteram sit Thome, qui in latere meo perfectam cognouit fidem et in perfecta caritate perseuerauit. 9 Ad sinistram vero altaris principis apostolorum sit primum altare Andree, qui secutus me magistrum non erubuit ignominiam crucis. 10 Secundum altare ad sinistram sit Mathei, qui lucra relinquens mundi factus est magister animarum. 11 Tercium altare sit Iacobi Alphei, qui simillimus michi in carne iam quodammodo similatus est michi in celo. 12 Quartum sit Symonis, germani eius, qui spernens parentes carnis repleri meruit sapiencia supernorum. 13 Quintum sit Thadei, qui mundicia cordis viriliter dyabolum debellabat. 14 Sextum sit Mathie, qui abhominatus cupiditatem proditoris mei per humilitatem veram meruit locum glorie sempiterne. 15 Nunc, filia, querere poteris, quare Iohannem et ceteros apostolos de progenie carnis mee non pretuli Petro in dignitate. Respondeo tibi: Perfecta caritas est illa ad Deum, quando homo nichil sibi de se relinquit sed ad omnem virtutem et perfeccionem se dilatat. 16 Perfecta vero caritas est ad proximum, quando homo malis facit bona, eciam cum ira exasperat, bonis vero exhibet meliora, maxime hiis, quos reperit in bonis operibus meliores. 17 Ergo quia Petrus feruencior fuit in caritate et nichil sibi estimabat proprium, nisi quod secum permaneret eternaliter, ideo, ne caro preferatur spiritui, electus est Petrus ad pontificatum. 18Quod autem in Iohanne maiora signa dileccionis apparuerunt, hoc meruit castitas et futura constancia. 19 Deus quippe vt dilatet dulcedinem bonitatis sue et insinuet caritatem suam, quandoque eligit tempus et personas propter fidei exaltacionem, in quibus magnificari vult a creatura sua, quandoque more fabri hebetata et frigida ignescit, vt infirma extollat et superba deiciat, vt sic vbique Deus glorificetur."

Chapter 35 Circa XXIII. capitulum regule Sancti Saluatoris. Christus dicit, quod sorores habere possunt quatuor mulieres focarias et similiter fratres duos focarios infra clausuram propter labores etc.

{ Filius Dei loquitur: "Quando ego conuersabar in mundo cum apostolis, solummodo intendebam lucro animarum, quia non erat consonum nec delectabile simul seruire animabus et mundo. 2Ideo fideles viri et femine corporalia ministrabant, qui tamen non erant nec vocabantur apostoli sed erant administratores et releuatores laborum seruiencium et assistencium michi secrecius, scilicet apostolorum. 3 Sic est eciam nunc. Dixi tibi prius de numero puellarum matris mee, que familiarius aliis ei debent assistere, quarum quedam delicaciora habuerunt nutrimenta, alie infirme et senes, alie minus assuete laboribus, quedam contemplacioni diuine magis intente. 4 Ideo si necessitas et locus requirit, permittitur abbatisse recipere infra portam quatuor mulieres focarias etate et moribus circumspectas et bone fame, que curent ignem et inferant ligna et aquam eiciantque de monasterio immundicias et adiuuent in officiis sorores minus fortes. 5 Que quidem focarie possunt intrare ecclesiam et cetera loca monasterii propter labores. Et domos habeant prope coquinam et portam, vt semper parate sint recipere et inferre, que inferenda sunt in officinas. 6 Non tamen socientur conuentui in choro, in dormitorio et in refectorio, sed stent extra chorum, quando eis vacat, et non reficiantur cum conuentu, sed viuant de elemosina sororum aut de prebenda, quam prouideat eis abbatissa. 7 Faciantque obedienciam abbatisse et in signum recognicionis habeant scapulare sine capucio. Si vero aliqua in coquina per manus secularium ineuitabiliter facienda sunt, intersit et videat vna focariarum vel due, vt nichil contra regulam fiat. 8 Fratres similiter habeant duos focarios, si vtile fuerit eis et necessarium. Focarii non debent habere cucullam sed mantellum desuper tunicam, cui sit assutum capucium paruulum, vt alii religiosi. Tempore vero laboris habeant capucium sicut conuersi sancti Benedicti."

Chapter 36 Circa XXIV. capitulum regule Sancti Saluatoris. Dicit Christus, qualiter religiosi vti debent speciebus.

{ Filius Dei loquitur: "Quia ignita sunt incentiua luxurie, expedit in monasterio sanis non continue vti pipere et cimino et consimilibus herbis sed communibus, que terra habitacionis profert. 2 In festis vero nouem leccionum propter laborem et recreacionem concedi potest eis talibus vti. 3 Infirmis vero et debilibus talia, quociens expedit, nequaquam denegentur."

Chapter 37 Circa XXV. capitulum regule Sancti Saluatoris. Vocat se Christus patrem omnium creatorum et recreatorum mandataque sua seruancium, Mariam quoque suam matrem et filiam, sorores Ordinis Sancti Saluatoris suas et Marie filias appellando. Quibus concedit, vt habere possint et necessitate vrgente portare corpus suum infirmis, cum moderamine tamen prelatorum. Commendatque plurimum virgineam castitatem.

{ Ihesus Christus, filius Dei, loquitur: "Sicut pater vocatur, qui filium de coniunccione mutue carnis generat, cuius filius est quia de eius carne generatus, sic ego Deus pater omnium sum, quia corpori animam infundo et eam per passionem meam et inspiracionis diuine efficaciam regenero et renouo deformatam. 2 Ergo sicut ego pater sum omnium eorum, qui creati sunt et recreati baptismo, sic et pater sum omnium eorum, qui imitantur viam humanitatis mee et sequuntur iter mandatorum meorum. 3 Propterea Maria, mater humanitatis mee, vocari potest et mater et filia, mater generacione carnis, filia imitacione voluntatis mee. Nam similitudo corporis eius relucebat quodammodo in carne mea, et similitudo virtutum omnium resplenduit perfeccius in corde et operacione eius. 4 Ergo quia mater mea eligere sibi vult filias, quarum institutor et rector ego sum, quibus et nouam per te ostenderam institucionem, ideo pater earum esse et vocari volo, et in huius signum duo specialia priuilegia concedo eis. 5 Primum est, quod sacramentum corporis mei super altare suum iugiter repositum habeant in vase decenti, saphirico scilicet vel cristallino, vt me, quem cotidie speculantur sub aliena forma, feruencius desiderent, donec rerum veritate saciantur. 6 Secundum est, quod, quando aliqua soror tali grauatur infirmitate, quod propter reieccionem sumere sacramentum corporis mei non valet, aut ne nocte sine viatico moriatur, permitto ego, Deus omnium, vt abbatissa vel cui ipsa iusserit, sequente conuentu, portet vas sacramenti ad infirmam, ostendendo, non tangendo ipsum dominicum corpus et dicendo: 'Fides tua proficiat tibi ad salutem et vitam eternam'." 7 Respondit domina Birgitta: "O Domine, infusor tocius gracie, ne indigneris, si loquor. Vere superhabundanti largitate te effundis in nos, ymmo, si dici fas est, prodigus tui es pre desiderio nostri. 8 Quis vmquam credere potest bonitatem et dulcedinem tuam tantam, nisi qui spiritu tuo inebriatus fuerit? Nam scriptum est, quod illi, qui in lege Moysi tangebant et videbant archam sanctam, que te significabat, moriebantur. 9 Nunc permittis et promittis tangere teipsum, qui veritas es ipsa, quem signa omnia promittebant. O quam mundus esse teneretur, qui Summo appropinquat." 10 Respondit Deus: "Quid miraris, filia, si vas appropinquat vasi, si inquam, vas virginale appropinquat vasi indeficientis thesauri. 11Sicut enim ad introitum arche Moysi corruerunt muri fictiles et ydolum detruncatum est, sic per virgineam caritatem superbia dyaboli confunditur, duricia cordis mollescit et impuritas carnis adnichilatur. 12 Quid enim ei est mirabile tangi a virgine, qui eciam in virgine nasci dignatus est. Omnia quippe potest cum Deo virginea caritas, si coniuncta fuerit vere humilitati. 13 Verumptamen ne preiudicium suspicetur fieri clero et aliter sapientibus, hanc graciam datam committo moderamini et potestati prelatorum. 14 Nam nec Moyses et prophete sine iudicio et discussione pontificum legebantur, nec verba mea procedere debent in lucem sine auctoritate et approbacione pontificum, quibus dedi potestatem ligandi et soluendi, quos qui spreuerit meipsum contempnit."

Chapter 38 Christus ordinat hic, quale pauimentum esse debet in monasterio suo tam pro secularibus quam pro religiosis, et quomodo sepultis ibi aliquibus iterum reparetur, et qui sepeliendi sunt in ecclesia.

{ Filius Dei loquitur: "Dixi tibi prius, quomodo sorores et fratres sepeliantur. 2 Nunc superaddo: Quando ecclesia perfecta est, ambitus et circuitus infra crates sternendi sunt lapide polito et mundo aut latericiis, vt omnia munda conueniant mundis. 3 Propterea cimiterium ordinetur infra murum magnum, vbi conueniencius fieri potest, in quo sepelientur sorores. 4 Si vero in ambitu sepeliende sunt, attendatur diligenter, vt nulla deformitas vel inequalitas in pauimento appareat, sed post sepulturam reparetur ad priorem pulchritudinem et formam. 5 Similiter et pauimentum ecclesie sit de lapidibus planis et mundis, vt ingredientes non offendantur ex fossis et inequalitate lapidum sed locum habeant mundum et pro oracionibus diuinis ornatum. 6 Si vero viri spiritales aut in dignitate positi sepeliendi sunt in ecclesia, attendatur diligenter, vt sepultis corporibus pauimentum ad suam pulchritudinem et statum statim reformetur."

Chapter 39 Circa XXVI. capitulum regule Sancti Saluatoris. Virgo Maria insinuat tres qualitates personarum ordinem istum ingrediencium. Primi sunt, qui caritate succensi beneficia Dei contemplantur. Secundi, qui de peccatis suis agunt penitenciam. Tercii, qui plus diligunt opera carnis quam spiritus, plus mundum quam Deum. Imprecatur eciam huic ordini et personis eius deuotis varias Dei benedicciones, addens racionem, quare templum Iudeorum non reedificabitur, cuius typum gerit monasterium istud.

{ Mater loquitur: "Omnis, qui sedet in superiori sede, videbit lucem in meridie. Qui vero est ad dexteram, euigilabit mane de sompno. Qui autem ad sinistram, frigescet ex rore noctis. Qui vero in infimo loco est, mortuus est ex tenebris noctis. 2 Ideo omnis, qui ingreditur domum istam, attendat, ne diligat pro vita mortem, frigus pro calore. Caueat eciam ingrediens domum meam hostem, qui est pro foribus. Ideo habeat ductorem racionem et directorem Deum. 3 Sit domus ista, de qua tibi prius dixeram, sicut ignis, qui primum dilatat se in straminibus et pauimento, postea inflammat tectum et totam domum in tantum, quod hii, qui ab extra sunt, nesciunt, antequam domus tota est ignita. 4 Confortetur domus hec in spiritu sancto sicut Helyas, qui comedens panem et bibens aquam ambulabat in fortitudine cibi illius quadraginta diebus. Sic omnes ingredientes domum hanc roborentur et proficiant in qualibet dieta, et accrescat eis spiritualis fortitudo et feruor fidei et caritatis. 5 Maneat quoque Deus cum ingredientibus domum hanc, sicut fuit cum Iacob, qui, solus de domo patris egrediens, regressus est cum turba copiosa et genuit de se Ioseph, qui vocatus est salus populi, quia saluauit populum suum. 6 Custodiat eciam domum hanc et ingredientes in eam, sicut custodiuit apostolum suum, ne combureretur pinguedine olei, et det diligentibus eam, vt nec pinguedine amoris mundi comburantur nec deficiant vel succumbant ex aduersitate eius. 7 Fructificentur eciam omnes ingredientes domum hanc sicut granum, quod facit fructum centuplum, et sicut lechitus olei vidue, vt proficiant de virtute in virtutem, vsque videant Deum in beatitudine sua. 8 Muniatur eciam domus hec muro spiritualis custodie tam forti et grandi, quod hostis volens transfodere dicat non sibi tempus sufficere ad suffodiendum nec instrumenta habere, quibus possit ad fundamenta venire et minus ad ipsum murum. 9 Respiciat quoque Deus domum hanc, sicut respexit populum suum, cum educeret eum de Egipto ostendens viam in die per columpnam nubis et in igne per noctem. 10 Benedicat insuper ingredientes domum hanc, sicut benedixit apostolos suos et me, matrem eius, tribuens nobis spiritum sanctum et promittens se nobiscum manere vsque in consummacionem. 11 Sit eciam in domo hac vna porta, per quam omnibus liceat ingredi, et ingredientes sint de ouibus filii mei audientes vocem eius, qui dedit animam suam pro ipsis, quas pater custodiat potencia sua, filius dirigat sapiencia sua, spiritus sanctus inflammet caritate sua, vt, si lupus in vellere ouis ingressus fuerit, proficiat ouibus ad maius meritum et ipse descendat ad spacium sibi paratum." 12 Item mater Dei: "Scito eciam, quod prophete preceptum fuit ostendere populo ingrato descripciones templi destructi, quas vidit in spirituali visione, non quia in celo erant corporaliter, sed quia per corporalia intelliguntur spiritualia, vt populus inobediens cognosceret ingratitudinem suam et resipiscens a malis suis prepararet se ad percipiendam promissionem Dei. 13 Qui ideo priuatus est et priuabitur promissis Dei, quia persistens in malicia sua noluit mutare voluntatem suam ad bona. Ideo eciam templum non reedificatum est nec erit in perpetuum. 14 Sed in domo mea non solum erigentur parietes materiales, sed et anime iustorum placebunt in ea filio meo et complebunt in se spiritualiter descripciones templi, quod in spiritu vidit propheta Dei."

Chapter 40 Christus distinguit hic tres fructus, idest tres condiciones personarum futurarum, in regula Sancti Saluatoris.

{ Filius Dei loquitur: "Tres erunt fructus in regula mea. Primus erit ex timore, qui more sponse vult et non vult, que, gustata voluntate et voluptate sponsi, desiderat, vt voluntas sponsi conformetur voluntati sue. 2 Hic fructus non gustabit perfecte voluptatem sponsi, quia non se exoccupat totum ad totam dulcedinem sponsi capiendam. 3 Secundus fructus est, qui desiderat Deum et participare appetit gaudio eius sed contristatur de aduersitatibus eius paciendis. 4 Hic similis est militi, qui immemor iusticie et cause optinende corone grandem querit remuneracionem tempore felicitatis, qui noluit sequi dominum suum tempore necessitatis. 5 Tercius fructus est, qui se et omnia sua non solum relinquit in manus Dei, sed, quidquid intelligit, omnia a se alienat, factus sicut iumentum et non homo, solam querens dulcedinem domini, in aduersitatibus gaudens, in prosperitatibus humilis et timorosus. 6 Hic fructus meretur, vt Deus exurgat in miseracionibus et vt ascendat promissum gaudium, quo gentiles letificabuntur et tepidi recalescent et frigidi ignientur."

Chapter 41 Christus precipit sancte Birgitte ire ad Romam, dicens, quod regula Sancti Saluatoris proficiet etc.

{ Filius Dei loquitur: "Iam regula descripta est, iam flores ei appositi et colores ordinati. Vade nunc ad locum, vbi visura es papam et imperatorem. 2 Nam hec regula procedet quasi lumen in laterna et coartabit se, vt proficiat, donec tercius fructus ascendet, qui conteret aristas et purum granum recondet in horreum meum."

Chapter 42 Christus precipit sancte Birgitte scribere imperatori pro confirmacione regule Sancti Saluatoris.

{ Loquebatur Christus ad sponsam dicens: "Scribe ex parte mea imperatori verba hec: Ego sum lux illa, que illuminaui omnia, quando tenebre operiebant omnia. 2 Ego sum eciam lux illa, que, inuisibilis per deitatem, visibilis vero apparui per humanitatem. Ego sum eciam lux, que te quasi speciale lumen constitui in mundo, vt in te inueniretur maior iusticia pre aliis, et vt tu dirigeres omnes ad iusticiam et pietatem. 3 Ideo significo tibi ego, vera lux, qui te ascendere feci ad sedem imperialem: Quia sic placet michi, loquor cum vna femina verba iusticie et misericordie mee. 4 Suscipe igitur illa verba librorum, que ipsa mulier scripsit de ore meo, et perscrutare illa et labora, vt iusticia mea timeatur et misericordia mea discrete desideretur. 5 Scias eciam tu, qui imperium tenes, quod ego, omnium conditor, dictaui vnam regulam monialium ad honorem amantissime virginis matris mee et dedi illam isti mulieri, que scribit tibi. 6 Perlege igitur eam et conare cum summo pontifice, vt dicta regula, ore meo proprio dictata, per eum, qui in mundo vicarius meus est, eciam apud homines approbetur, quam ego Deus coram exercitu meo celesti approbaui."

Chapter 43 Christus ostendit per sanctam Birgittam cuidam regi inobedienti sibi viam, per quam reconciliari potest etc.

{ Filius Dei loquitur: "Quia ille, quem vocaui filium meum, factus est inobediens et similior puero discolo quam filio obedienti ideo, quia primam viam, scilicet eundo ad paganos, non impleuit, ideo ostendo ei nunc secundam viam, quam si tenuerit, beatus erit. 2 Hec autem est via, quod scilicet vadat ad summum pontificem, quia summa delicta apud summum dominum et per consilia summi domini sunt emendanda. 3 Si autem exierit, non erubescat exponere ei, quod fuerat depredator communitatis, proditor animarum, contemptor ecclesie, iuramenti et legis publice violator, corone regie et facultatum eius prodigus alienator et dissipator. 4 Impetret insuper absolucionem peccatorum suorum et confirmacionem regule mee, quam in regno eius ostendi, vt apes congregande et loca iam preparata et speranda suis benediccionibus solidentur. 5 Non differat ergo exire, ne forte, si distulerit, locuste et bruchi occupent loca apibus preparata et sic fecibus suis deturpent et dissipent, vt maior labor sit in purgando loca et renouando, quam fuerat in edificando."

Chapter 44 Reuelacio de indulgenciis Sancti Petri ad Vincula et confirmacione regule Saluatoris.

{ Filius Dei loquitur ad sponsam: "Qui habet glomeracionem filorum, in qua est intus aurum optimum, non desinit filare, donec inuenerit aurum. Quo inuento vtitur eo possessor ad honorem et commodum suum. 2 Sic iste papa Vrbanus aurum est ductile ad bona, sed sollicitudinibus mundi vallatus est. Ideo vade et dic ei ex parte mea: 'Tempus tuum breue est; surge et attende, quomodo anime tibi commisse saluentur. 3 Ego optuli tibi regulam religionis, que fundari et incipi debet in loco Watzstenom in Suecia, que de ore meo processit. Nunc autem volo, vt non solum auctoritate tua confirmetur sed et benediccione tua, qui vicarius meus es in terris, roboretur. 4 Ego dictaui eam et dotaui spirituali dote, scilicet concedendo indulgencias, que sunt in ecclesia Sancti Petri ad Vincula in Roma. Tu ergo approba coram hominibus, quod coram exercitu meo celesti est sanctitum. 5 Si autem queris signum, quod hec ego loquor, hoc iam ostendi tibi, quia, quando primum audisti verba mea, anima tua in aduentu nuncii mei spiritualiter fuit consolata. Si autem queris vlterius signum, dabitur tibi, sed non sicut Ione prophete.' 6 Tu autem, sponsa mea, cui dictam graciam feci, si non poteris habere litteram et graciam pape et sigillum super concessione indulgencie dicte, nisi precedente pecunia, sufficit tibi benediccio mea. 7 Ego enim approbabo et confirmabo verbum meum, et omnes sancti erunt michi testes. Mater mea sit tibi sigillum, pater meus confirmator et spiritus sanctus adueniencium ad monasterium tuum consolator."

Chapter 45 Christus per sanctam Birgittam precipit priori Petro de Aluastro scribere regulam Sancti Saluatoris etc.

{ Filius Dei loquitur: "Dic illi, vt scribat regulam a spiritu meo dictatam, sed caue diligenter, ne de spiritu tuo aut minuas aut addas nisi ea, que tibi a me dicuntur. 2 Si vero scriptor aliquid de regulis patrum addiderit, vbi materie congruere viderit et attractum spiritus mei solitum sibi adesse senserit, non erit michi ingratum. 3 Nam Benedictus et Franciscus et alii patres more apum de patribus suis in regulis suis multa constituerunt, et gratum est michi, quia spiritum meum habuerunt et voluntas eorum erat secundum voluntatem meam. Ideo quidquid statuerunt, gratum est michi."

Chapter 46 Christus precipit sancte Birgitte dicere domino Petro, priori Aluastri, qualis regula haberetur in monasterio Sancti Saluatoris, addens racionem, cur sibi et non aliis ista loqueretur.

" {E go ostendere tibi volo, qualis regula in monasterio matris mee habeatur, vt sciatur, quia eciam heremite et sancti patres infusiones a spiritu meo habuerunt. 2 Propterea quecumque audieris in spiritu meo, defer ad scribentem, et caue omnimode, ne vnicum verbum de spiritu tuo addas ad verba mea. 3 Sed mirari poteris, cur ego, omnium conditor, non loquor sapienti aut in tali lingua, que ab omnibus intelligi et sciri poterit. 4 Respondeo: Ego habui multos prophetas, qui nisi per interpretem et notarium verba spiritus mei proferre non potuerunt, et tamen peruenerunt ad lucem et cognicionem, quia, cum donum Dei committitur multis, amplius glorificatur Deus. 5 Sic et tecum est. Nam bene habeo amicos, per quos loquor voluntatem meam, sed tibi tamquam instrumento nouo ostendere volo noua et vetera, vt superbi humilientur et humiles glorificentur."

Chapter 47 Quomodo sancta Birgitta cepit habere reuelaciones diuinas et quare etc.

{ Transactis aliquibus diebus post mortem mariti, cum beata Birgitta sollicita esset de statu suo, circumfudit eam spiritus Domini ipsam inflammans. Raptaque in spiritu vidit nubem lucidam, et de nube audiuit vocem dicentem sibi: "Ego sum Deus tuus, qui tecum loqui volo." 2 Conterrita illa, ne forte hostis esset illusio, audiuit iterum: "Noli timere. Ego enim sum omnium conditor, non deceptor. Scias, quia non loquor propter te solam sed propter salutem omnium Christianorum. Audi igitur, que loquor. 3 Tu quippe eris sponsa mea et canale meum, audiens et videbis spiritualia et secreta celestia, et spiritus meus remanebit tecum vsque ad mortem. 4 Crede igitur firmiter, quia ego ipse sum, qui de pura virgine natus, qui passus et mortuus sum pro salute omnium animarum. Qui et resurrexi a mortuis et ascendi in celum, qui et nunc cum spiritu meo loquor tecum."

Chapter 48 Reuelacio, qualiter Christus dominum Petrum, tunc suppriorem Aluastri, conscriptorem istarum reuelacionum constituit et renuentem, donec consentiret, castigauit, premittendo racionem, quare ista reuelata sunt.

{ Orante igitur ipsa domina Birgitta, apparuit ei Christus dicens: "Dic ex parte mea fratri Petro suppriori, quod ego sum similis domino, cuius filii tenebantur captiui in duro cippo, qui misit legatos suos, vt filii liberarentur et vt precauerent alios, ne in manus inimicorum suorum inciderent, quos putabant amicos. 2 Sic ego Deus habeo multos filios, idest Christianos, qui grauissimis laqueis dyaboli ligati tenentur. Ideo ex caritate mitto eis verba oris mei, que per vnam feminam loquor. 3 Audi igitur tu, frater Petre, illa, et scribe in lingua Latina omnia verba, que ipsa tibi ex parte mea dicet, et dabo tibi pro qualibet littera non aurum vel argentum sed thesaurum, qui non veterascet." 4 Quam reuelacionem ipsa domina Birgitta notificauit statim ex parte Christi eidem priori, qui tunc erat supprior. Ipse autem, volens deliberare super hoc, stabat in sero in ecclesia certando cogitacionibus suis secum. 5 Cumque in fine ex humilitate deliberaret non assumere nec scribere dictas reuelaciones diuinas, reputans se ad talia indignum et dubitans de illusione dyaboli, tunc percussus fuit tali alapa et diuina percussione, quod statim cecidit quasi mortuus, priuatus officio sensuum et virium corporalium, sed tamen intellectus sanus remanebat in mente eius. 6 Monachi igitur, inuenientes eum sic in terra iacentem, apportauerunt eum ad cellam et posuerunt eum in lecto, et sic iacuit per magnum spacium noctis quasi semimortuus. 7 Tandem dispensacione diuina occurrit ei in mente talis cogitacio: "Forte", inquit, "hec pacior, quia nolui obedire reuelacioni et precepto, facto michi per dominam Birgittam ex parte Christi." 8 Et dicebat in corde suo: "O Domine Deus, si propter hoc est, parce michi, quia ecce paratus sum et volo obedire et scribere omnia verba, que ipsa michi dixerit ex parte tua." 9 Tunc autem in eodem puncto consensu facto in corde, statim curatus est sine aliqua mora, et iuit ad dominam Birgittam festinanter, offerens se ad scripturam faciendam de omnibus reuelacionibus, sicut ipsa diceret ei ex parte Christi. 10 Item dixit prior, quod post hec audiuit a domina Birgitta, quod Christus dixit ei in alia reuelacione hec verba: "Ego percussi eum, quia nolebat obedire, et postea sanaui eum, quia ego sum medicus ille, qui sanaui Tobiam et regem Israhel. 11 Dic ergo ei: 'Aggredere et volue et reuolue opus scripturarum verborum meorum et scribe, quia dabo tibi adiutorem magistrum in lege mea. 12 Et scias pro certissimo, quia tale opus facere volo per verba mea, que tu scribes ab ore istius mulieris, vnde potentes humiliabuntur et sapientes obmutescent. 13 Nec credas a maligno spiritu ipsa verba procedere, que hec mulier tibi loquetur, quia ea, que tibi dico, operibus comprobabo.'" 14 Et dixit prior, quod statim post hec incepit scribere et translatare omnes reuelaciones et visiones diuinas, datas ipsi domine Birgitte, iuxta preceptum eius, licet aliqua scripserit dominus Petrus confessor, quando ipse prior non erat cum ea. 15 Et dixit prior, quod postea ipse ex precepto Christi sequebatur eam et fuit confessor et scriptor eius in dictis reuelacionibus XXX annis vsque ad mortem ipsius domine. 16 Quas postea Christus ante mortem ipsius domine precepit dari domino Alphonso, heremite Yspano, olim episcopo Giennensi. Et tali modo libri celestium reuelacionum conscripti et reuelati sunt.

Chapter 49a Christus dando istas reuelaciones similat se carpentario, quas postea misit domino Alphonso, episcopo et tunc heremite, elucidandas, dicens, qualiter spiritus sanctus quandoque dimittit electos sibiipsis. 0b Hanc reuelacionem habuit a Deo domina Birgitta in regno Cipri in ciuitate Famaguste, quando ipsa ibat ad Iherusalem. In qua Christus precepit ei, quod traderet omnes libros celestium reuelacionum Alphonso heremite, olim episcopo, ad hoc quod ipse scribat eos, elucidet et diuulget. Istam reuelacionem idem episcopus non inscripsit in libris reuelacionum propter arronganciam vitandam et causa humilitatis, sed post mortem eius reperta est in breuiario suo.

{ Filius Dei loquebatur ad sponsam dicens: "Ego sum similis carpentario, qui prescindens ligna de silua deportat in domum et inde fabricat ymaginem pulchram et ornat eam coloribus et liniamentis. 2 Cuius amici videntes ymaginem, quod adhuc pulchrioribus coloribus ornari posset, apposuerunt et ipsi colores suos depingendo super eam. 3 Sic ego Deus prescidi de silua deitatis mee verba mea, que posui in cor tuum. Amici vero mei redegerunt ea in libros secundum graciam eis datam et colorauerunt et ornauerunt illa. 4 Nunc igitur vt ipsa pluribus linguis conueniant, trade omnes libros reuelacionum eorundem verborum meorum episcopo meo heremite, qui conscribat et obscura elucidet et catholicum sensum spiritus mei teneat. 5 Quia spiritus meus dimittit quandoque electos meos sibiipsis, vt ipsi more statere diiudicent et discuciant verba mea in corde suo et post multos cogitatus exponant clarius et eliciant meliora. 6 Nam sicut cor tuum non semper est capax et feruidum ad proferendum et scribendum illa, que sentis, sed nunc voluis et reuoluis ea in animo tuo, nunc scribis et rescribis illa, donec venis ad proprium sensum verborum meorum, sic spiritus meus cum euangelistis et doctoribus ascendebat et descendebat, quia nunc ponebant aliqua emendanda, nunc aliqua retractanda, nunc iudicabantur et reprehendebantur ab aliis. 7 Et tamen alii postea venerunt, qui subtilius discusserunt et lucidius explanauerunt verba eorum. Attamen omnes euangeliste mei a spiritu meo per infusionem habuerunt verba, que loquebantur et scripserunt. 8 Item dic eidem heremite, quod faciat et impleat officium euangeliste."

Chapter 50 Virgo Maria commendat hic Christum quintupliciter. Quam Christus recommendans prosequitur de creacione angelorum et ruina, de hominis restauracione et de sue incarnacionis racione, assimilando se aui, que non comedit nisi recens cor etc.

{ Maria loquebatur: "Benedictus sis tu, fili mi carissime, sine principio et sine fine, quia in te sunt tria: potencia, sapiencia et virtus. 2 Potenciam quippe ostendisti in creacione mundi, quem creasti ex nichilo. Sapienciam tuam in disposicione mundi, quando omnia in celo et in terra et in mari sapienter et racionabiliter disposuisti. Virtutem autem tuam maxime ostendisti, quando missus es cum eo, qui te misit, in vterum meum. 3 Cum hiis tribus habes alia duo, misericordiam scilicet et iusticiam. Omnem quippe potenciam tuam exerces in misericordia et iusticia. Omnem sapienciam similiter, quando omnia misericorditer disposuisti, quando et cum forti certasti et vicisti sapienter. 4 Virtutem quoque tuam ostendisti in omni misericordia et iusticia, quando voluisti nasci de me et eum redimere, qui per se cadere poterat et non sine te redire." 5 Respondit filius: "Benedicta sis tu, mater regis glorie et domina angelorum, verba tua dulcissima et verissima sunt. Tu bene dixisti, quod omnia in misericordia et iusticia facio. 6 Hoc patenter patuit in primordio creacionis mundi in angelis, qui illo puncto, quo creati sunt, viderunt in consciencia sua, qualis sum, licet nondum gustauerunt. 7 Vnde aliqui eorum, vtentes bene libertate voluntatis sue, statuerunt in consciencia sua firmiter stare ex caritate ad voluntatem meam. Alii vero superbientes verterunt voluntatem suam contra me et extra racionem. 8 Ideo iustum fuit, vt superbientes corruerent, iusti vero gustarent dulcedinem meam et firmius solidarentur. 9 Deinde vt ostenderem misericordiam meam, ne locus cadencium vacuus esset, ex caritate feci hominem de terra, qui eciam propria libertate corruens primum bonum perdidit et a dulcedine repulsus est sed tamen propter misericordiam non ex toto derelictus est. 10 Cuius iusticia fuit, vt, sicut ipse per liberum arbitrium discesserat a prima constitucione, sic per liberam voluntatem rediret et per eum, qui nullum peccatum haberet sed summam puritatem. 11 Sed nullus inueniebatur, qui ad propriam persoluendam iusticiam sufficiebat et minus ad aliorum saluacionem. Nec erat aliquis natus immunis a peccato propter primam inobedienciam. 12 Attamen propter misericordiam misit Deus in semen hominis animam de deitate creatam, vt expectaret et staret, vsque veniret optimus et mundissimus, qui liberare sufficeret iacentem, ne dyabolus in perpetuum super casu eius exultaret. 13 Propterea adueniente tempore acceptabili, eternaliter preuiso, placuit Deo patri mittere me, filium suum, cum se ipso et spiritu sancto in benedicta viscera tua, sumere carnem et sanguinem de te, duplici de causa. 14 Primo, ne homo alteri seruiret quam Deo suo, creatori et redemptori. Secundo, vt ostenderem caritatem meam, quam habui ad hominem, et iusticiam, vt, cum ego, qui nichil peccaui, ex caritate moriebar, iustum fuit, vt is, qui captiuabatur, iuste saluaretur. Propterea, carissima mater, bene dixisti, quod in iusticia et misericordia omnia feci. 15 Benedicta sis tu, quia fuisti sic dulcis, quod deitati placuit venire ad te et numquam separare se a te. Tu fuisti sic munda quemadmodum domus mundissima, omni odore virtutum odorifera et omni pulchritudine ornata. 16 Tu fuisti sic ardens quemadmodum stella ardens et clara, nec tamen consumitur. Sic tu caritate ad me pre ceteris arsisti, que numquam consumebatur. 17 Tu merito plena caritate et misericordia diceris, quia omnium caritas per te floruit et omnes inueniunt per te misericordiam, quia in te conclusisti fontem misericordie, ex cuius habundancia eciam pessimo inimico tuo, idest dyabolo, exhiberes misericordiam, si humiliter peteret. Ideo quodcumque vis et petis, dabitur tibi." 18 Respondit mater: "Fili mi, peticio mea ab eterno nota est tibi. Ideo vt et ista sponsa tua intelligat spiritualia, rogo te, vt verba tua, que dignatus es ostendere, radicentur in cordibus amicorum tuorum et ad perfeccionem compleantur." 19 Respondit filius: "Benedicta sis tu ab omni exercitu celi. Tu es quasi aurora in claritate tocius virtutis consurgens. Tu es quasi sidus vadens ante solem, quia iusticiam meam precedis tua pietate. Tu sapiens mediatrix es, pacificans discordantes, hominem et Deum. 20 Ideo peticio tua exaudietur, et verba mea, sicut tu vis, complebuntur. Verum quia vides et scis omnia in me, ideo indica filie tue, sponse mee, quomodo verba ista procedant in mundum, quomodo cum misericordia et iusticia publicentur. 21 Ego sum quasi auis illa, que nichil desiderat comedere nisi recens cor auium et nichil vult bibere nisi sanguinem purum cordis auium tamque perspicacis visus est, quod in volatu auium perpendit, si cor recens est vel corruptum, et ideo non recipit aues nisi recentis cordis. 22